# Kritik Yedek Parça Stok Seviyesi Nasıl Belirlenir? Hangi parça stoklanmalı, ne kadar? Duruş maliyeti hesabı, ABC-XYZ analizi, yeniden sipariş noktası formülü ve emniyet stoğunun gerçek belirleyicisi. Yayın: 2026-08-17 · Son güncelleme: 2026-09-30 · 4 dk okuma ## İçindekiler 1. Kısa cevap 2. Yanlış soru, doğru soru 3. Duruş maliyeti nasıl hesaplanır? 4. ABC-XYZ analizi: hangi parça hangi politikaya girer? 5. Yeniden sipariş noktası formülü 6. Emniyet stoğu ve termin değişkenliği 7. Stoklamadan riski azaltmanın dört yolu 8. Yıllık gözden geçirme listesi ## Kısa cevap Yeniden sipariş noktası **(günlük ortalama tüketim × tedarik süresi) + emniyet stoğu** formülüyle bulunur. [Emniyet stoğu](https://aksco.com.tr/sozluk/#emniyet-stogu), tedarik süresinin ortalamasına değil *değişkenliğine* göre belirlenir. Hangi parçanın stoklanacağına ise fiyatına göre değil, **yokluğunda üretimin kaç saat duracağına** göre karar verilir: duruş maliyeti stok maliyetini aşıyorsa parça stoklanır. ## Yanlış soru, doğru soru [Yedek parça](https://aksco.com.tr/sozluk/#yedek-parca) stok kararında sık sorulan bir soru yanlış kurulmuştur: *“Bu parça pahalı mı?”* Doğru soru şudur: **“Bu parça yoksa ne kadar süre üretim durur ve bu bize kaça mal olur?”** Bu ayrım pratikte şu sonuca varır: ucuz ama tek kaynaklı ve uzun terminli bir conta stoklanmalı, pahalı ama her yerde bulunan bir motor stoklanmamalıdır. Stok kararı parçanın fiyatının değil, *yokluğunun* fonksiyonudur. ## Duruş maliyeti nasıl hesaplanır? Kaba ama kullanışlı bir hesap için üç bileşen yeterlidir: Duruş maliyeti bileşenleri | Bileşen | Nasıl bulunur | Not | | --- | --- | --- | | Kayıp üretim değeri | Saatlik üretim adedi × birim katkı payı | Satış fiyatı değil, katkı payı kullanılır | | Boşta geçen işçilik | Etkilenen personel × saatlik maliyet | Duruşta da ödenen maliyet | | Yeniden başlatma kaybı | Isıtma, ayar, fire, ilk parça ıskartası | Sürekli proseslerde belirleyici olabilir | Teslimat taahhüdü olan işlerde gecikme cezası veya müşteri kaybı riski dördüncü bileşendir ve çoğu zaman diğer üçünün toplamını aşar. Karar kuralı: Beklenen yıllık duruş maliyeti > Yıllık stok tutma maliyeti ise parça stoklanır. Stok tutma maliyeti tipik olarak parça değerinin yıllık %15–25’i olarak modellenir (bağlanan nakit, depo, sigorta, eskime). ## ABC-XYZ analizi: hangi parça hangi politikaya girer? ABC analizi kalemleri **değere**, XYZ analizi **talep düzenliliğine** göre ayırır. İkisi birleştiğinde dokuz hücreli bir matris çıkar ve her hücrenin farklı bir stok politikası olur. ABC-XYZ matrisi ve stok politikası | Değer sınıfı | X — düzenli talep | Y — dalgalı talep | Z — düzensiz / nadir | | --- | --- | --- | --- | | A — yüksek değer | Sıkı takip, düşük stok, sık sipariş | Orta emniyet stoğu, tahmin gözden geçirilir | Stok tutma; konsinye veya sözleşmeli termin | | B — orta değer | Çerçeve anlaşma, periyodik ikmal | Emniyet stoğu ile çalış | Talep geldikçe al, ikinci kaynak belirle | | C — düşük değer | Toplu al, seyrek sipariş ver | Toplu al, geniş emniyet stoğu | Toplu al; takip maliyeti parçanın kendisinden pahalıdır | C-Z hücresi hataya açık bir hücredir: düşük değerli ve nadir kullanılan bir parçayı tek tek takip etmenin idari maliyeti, parçanın kendisinden yüksektir. Bu grubu tek tedarikçide toplayıp toplu almak doğru yaklaşımdır. ## Yeniden sipariş noktası formülü Temel formül: ROP = (Günlük ortalama tüketim × [Tedarik süresi](https://aksco.com.tr/sozluk/#tedarik-suresi) (gün)) + Emniyet stoğu Örnek: bir filtreden günde ortalama 2 adet tüketiliyor, tedarikçi termini 14 gün, emniyet stoğu 10 adet olarak belirlenmiş. Yeniden sipariş noktası (2 × 14) + 10 = **38 adet**’tir. Stok 38’e düştüğünde sipariş açılır. Sipariş *miktarı* ise ayrı bir karardır ve genellikle tedarikçinin minimum sipariş miktarı, ambalaj birimi ve hacim iskontosuyla belirlenir. Ekonomik sipariş miktarı hesabı teoride doğrudur ama MRO’da ambalaj birimi çoğu zaman daha belirleyicidir: 100’lük kutuda satılan bir kalemde 63 adet sipariş edilemez. ## Emniyet stoğu ve termin değişkenliği Emniyet stoğunu belirleyen asıl değişken tedarik süresinin ortalaması değil, **sapmasıdır**. Aşağıdaki iki tedarikçinin ortalama termini aynıdır ama gerektirdikleri emniyet stoğu çok farklıdır: Aynı ortalama, farklı risk | Tedarikçi | Teslim süreleri (son 6 sipariş) | Ortalama | Gereken emniyet stoğu | | --- | --- | --- | --- | | A | 10, 10, 11, 9, 10, 10 gün | 10 gün | Düşük — süre öngörülebilir | | B | 4, 18, 6, 22, 5, 5 gün | 10 gün | Yüksek — en kötü senaryoya göre | Bu tablo, termin güvenilirliğinin neden bir tedarikçi değerlendirme kriteri olduğunu somutlaştırır: güvenilmez termin, doğrudan stok maliyetine dönüşür. Pratik bir yaklaşım: emniyet stoğunu ortalama termine göre değil, *gözlenen en uzun termine* göre hesaplayın. Kritik parçalarda bu, teoride fazla görünse de duruş maliyetinin yanında ucuz kalır. ## Stoklamadan riski azaltmanın dört yolu 1. **İkinci kaynak belirleme.** Aynı parçanın muadilini üreten ikinci bir kaynağı önceden bulup teknik uygunluğunu doğrulayın. Arıza anında araştırmaya başlamak, en pahalı senaryodur. 2. **Standardizasyon.** Farklı makinelerde farklı marka rulman yerine aynı ölçüde ortak parça kullanmak, stok kalem sayısını düşürür. 3. **Konsinye stok.** Parça tedarikçinin mülkiyetinde deponuzda bekler, kullandıkça ödersiniz. Yüksek tutarlı kalemlerde nakit akışını korur. 4. **Sözleşmeli termin taahhüdü.** Stok tutmak yerine, tedarikçiden belirli kalemler için yazılı azami termin taahhüdü alın — çerçeve anlaşmanın en değerli maddesi çoğu zaman budur. ## Yıllık gözden geçirme listesi - Son 12 ayda hiç hareket görmemiş stok kalemlerini listeleyin — ölü stok adayı. - Duruşa sebep olmuş ama stokta olmayan parçaları işaretleyin — stok adayı. - Tedarikçi bazında gerçekleşen termin sürelerini ortalama ve sapma olarak çıkarın. - Aynı parçanın farklı kodlarla kayıtlı olduğu mükerrer kayıtları birleştirin. - [Raf ömrü](https://aksco.com.tr/sozluk/#raf-omru) olan kalemlerin (kayış, hortum, yapıştırıcı, akü) tarihlerini kontrol edin. - Kritik parça listesini bakım ekibiyle birlikte yeniden onaylayın. ## Sık Sorulan Sorular Yeniden sipariş noktası nasıl hesaplanır? Yeniden sipariş noktası = (günlük ortalama tüketim × tedarik süresi) + emniyet stoğu. Günde 2 adet tüketilen, 14 gün terminli ve 10 adet emniyet stoğu belirlenmiş bir kalemde bu değer 38 adettir; stok bu seviyeye düştüğünde sipariş açılır. Hangi yedek parçalar stoklanmalı? Fiyatı değil, yokluğunun bedeli belirleyicidir. Yoksa üretimi durduran, tedarik süresi uzun ve tek kaynaklı parçalar stoklanır. Her yerde kolayca bulunan parçalar pahalı olsalar bile stoklanmayabilir. Ölü stoktan nasıl kurtulunur? Önce tespit: son 12–24 ayda hiç hareket görmemiş kalemleri listeleyin. Sonra ayrım: hâlâ kullanılan bir makineye mi ait, yoksa hurdaya çıkmış bir ekipmana mı? Aktif olmayan ekipmana ait stok elden çıkarılır; aktif ekipmana aitse kritiklik yeniden değerlendirilip stok seviyesi düşürülür. Emniyet stoğu ne kadar olmalı? Tek bir oran yoktur; tedarik süresinin değişkenliğine bağlıdır. Termini istikrarlı tedarikçide düşük, oynak tedarikçide yüksek olmalıdır. Pratik yaklaşım, kritik kalemlerde emniyet stoğunu ortalama termine değil gözlenen en uzun termine göre hesaplamaktır. ## İlgili rehberler ### MRO Nedir? Endüstriyel Sarf Rehberi Bakım-onarım-işletme malzemelerinin kapsamı ve yönetimi. [Devamını okuyun](https://aksco.com.tr/bilgi-merkezi/mro-nedir-endustriyel-sarf-rehberi/) ### Endüstriyel Sarf ve Yedek Parça Zor bulunan parçada araştırma, muadil ve ithalat desteği. [Devamını okuyun](https://aksco.com.tr/urunler/endustriyel-sarf-ve-yedek-parca/) ### Üretim ve Fabrikalar Duruş riskini azaltan kritik kalem stok planı ve hızlı tedarik. [Devamını okuyun](https://aksco.com.tr/sektorler/uretim-ve-fabrikalar/) ## İhtiyaç listenizi gönderin, teklifiniz 1 iş günü içinde hazır olsun. Liste, fotoğraf veya Excel — nasıl kolaysa öyle gönderin. Standart kalemlerde çoğu teklif aynı iş günü çıkar. Özel üretim, ithalat veya 50+ kalemlik listelerde süre uzayabilir; ne kadar süreceğini talebi aldığımız gün yazılı olarak bildiririz. [Teklif Talebi Oluştur](https://aksco.com.tr/teklif-al/)[WhatsApp’tan Yazın](https://wa.me/905343356922) --- AKSCO Ticaret ve Tedarik — https://aksco.com.tr AKSCO Ticaret ve Tedarik · Esentepe Mah. Talat Paşa Cad. No:5 İç Kapı No:1, Şişli/İstanbul Türkiye'nin 81 ili ve uluslararası sevkiyat info@aksco.com.tr · 0534 335 69 22