Parti Teslim Güvenilirliği Hesaplayıcı
Kaç ayrı kaynaktan topladığınız, partinin zamanında tamamlanma olasılığını nasıl değiştirir? Kendi zamanında teslim oranınızla hesaplayın; sonuç tek sayı değil, dürüst bir aralık.
Hesaplama aracı
Kaynak sayısı ile teslim takvimi arasındaki ilişkiyi kendi zamanında teslim oranınızla hesaplar; korelasyon belirsizliğini gizlemeden aralık verir.
Sonuç
Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz veriler sunucularımıza gönderilmez. Yalnızca “Bu hesapla teklif iste” düğmesine basarsanız girdileriniz ve sonuç, teklif formuna taşınmak üzere tarayıcınızın oturum belleğine geçici olarak yazılır.
Çözülmüş örnek
Varsayılan senaryoda — Bugün bir partiyi kaç ayrı kaynaktan topluyorsunuz?: 5 · Bu kaynakların zamanında teslim oranı (%): 90 · Konsolidasyon sonrası kaynak sayısı: 1 — hesaplayıcının verdiği sonuçlar şunlar. Ana çıktı: %59 – %90 (bugün parti zamanında tamamlanma). Sonuç, JavaScript çalıştırmadan da okunabilsin diye buraya da yazıldı: çıktı alındığında, betikler kapalıyken ya da bir arama motoru tarafından.
| Girdi | Değer |
|---|---|
| Bugün bir partiyi kaç ayrı kaynaktan topluyorsunuz? | 5 |
| Bu kaynakların zamanında teslim oranı (%) | 90 |
| Konsolidasyon sonrası kaynak sayısı | 1 |
| Kalan tedarikçinin zamanında teslim oranı (%) | 90 |
| Kısmi sevkiyat izni var mı? | Yok — parti tam gelmeli |
| Yılda kaç parti (teslim turu) topluyorsunuz? | 24 |
| Geciken bir sevkiyatın tipik gecikmesi (gün) | 6 |
| Sonuç | Değer |
|---|---|
| Bugün parti zamanında tamamlanma | %59 – %90 |
| Konsolidasyon sonrası | %90 |
| Matematiksel taban (kapasite paylaşımı) | %50 → %90 |
| Değişim | +0 puan … +31 puan |
| Yılda geciken parti | 2,4 – 9,8 → 2,4 parti/yıl |
| Yıllık gecikme günü | 14,4 – 59 → 14,4 gün/yıl (alt sınır) |
| Kısmi sevkiyat etkisi | Kapalı — parti en yavaş kaynağı bekler |
| Karar | Gecikmeler bağımsızsa konsolidasyon +31 puan kazandırır (paylaşılan kapasite yüzünden birbirini iten gecikmelerde kazanç daha da büyük olabilir); hepsi aynı sebeple gecikiyorsa hiçbir şey değiştirmez. Hangisi olacağı gecikmelerin ortak sebebi olup olmadığına bağlıdır. Kazanç gelirse de siparişe kısmi sevkiyat iznini yazmadan korunmaz. |
Yukarıdaki alanlardan herhangi birini değiştirdiğinizde hesap yenilenir; bu tablo yalnızca varsayılan durumu gösterir.
Tek tedarikçiden almak teslim takvimini nasıl etkiler?
Bir parti ancak bütün kalemleri geldiğinde tamamlanır. Bu yüzden partinin süresi kalemlerin toplamı değil en yavaşınınki; partinin zamanında tamamlanma olasılığı da tek tek olasılıkların çarpımıdır. Aynı güvenilirlikte beş kaynaktan toplanan bir parti, tek kaynaktan gelen aynı partiden daha sık gecikir — kaynakların her biri iyi olsa bile.
Parti zamanında tamamlanma olasılığı = p₁ × p₂ × … × pₙ (gecikmeler birbirinden bağımsızsa). Hepsi aynı sebeple birlikte gecikiyorsa sonuç en küçük p’ye yaklaşır; kaynaklar aynı aracı ya da aynı haftalık kapasiteyi paylaşıyorsa çarpımın da altına düşebilir. Bu yüzden hesaplayıcı tek sayı değil bir aralık ve ayrıca matematiksel tabanı verir.
Ama kazanç kendiliğinden gelmez. Tek tedarikçi kalemleri kendi içinde toplayıp tek partide gönderiyorsa aynı bekleme yalnızca yer değiştirir. Kazancı kilitleyen tek cümle şudur: siparişte kısmi sevkiyata izin verildiğinin yazılı olması.
Neden çarpım? Partinin “en yavaş kalem” kuralı
Satın almada süre hesabı yanlış yerden kurulabilir: kalemlerin tedarik süreleri ortalanır. Oysa bir parti ortalamayla değil, en geç gelen kalemle tamamlanır. Üç kalemin ikisi üç günde, biri on dört günde geliyorsa partinin süresi altı buçuk gün değil on dört gündür.
Parti süresi = kalemlerin en büyüğü (maksimum)
Parti zamanında tamamlanma olasılığı = olasılıkların çarpımı
İkinci satır ilkinden çıkar. Parti zamanında tamamlanmışsa, her kalem zamanında gelmiş demektir. Bağımsız olayların hepsinin birden gerçekleşme olasılığı ise çarpımlarıdır. Sonucun sezgiye aykırı yanı burada ortaya çıkar: tek tek güvenilir kaynaklardan oluşan bir parti, kaynak sayısı arttıkça hızla güvenilmez hâle gelir.
Aşağıdaki %90, %95 ve %98 oranları örnek varsayımdır, ölçülmüş bir sektör ortalaması değildir.
| Kaynak sayısı | Her biri %90 zamanında | Her biri %95 zamanında | Her biri %98 zamanında |
|---|---|---|---|
| 1 | %90 | %95 | %98 |
| 3 | %72,9 | %85,7 | %94,1 |
| 5 | %59,0 | %77,4 | %90,4 |
| 8 | %43,0 | %66,3 | %85,1 |
| 12 | %28,2 | %54,0 | %78,5 |
Tablodaki değerler pʳⁿ formülünün doğrudan sonucudur ve gecikmelerin birbirinden bağımsız olduğu varsayımıyla geçerlidir; ölçüm değil aritmetiktir. Okunacak satır şu: %98 gibi çok iyi bir kaynak güvenilirliğinde bile on iki kaynaklı bir parti beş partiden birinden fazla gecikir.
Bağımsız mı, birlikte mi? Aralığın anlamı
Çarpım kuralının bir şartı vardır ve bu şart sahada tam sağlanmayabilir: gecikmelerin birbirinden bağımsız olması. Gerçekte gecikmelerin ortak sebepleri olur — aynı bayram tatili, aynı gümrük, aynı ham madde darlığı, hatta aynı alt üretici. Ortak sebep varsa kaynaklar birlikte gecikir ya da birlikte yetişir.
| Durum | Parti zamanında olasılığı | Konsolidasyonun teslim kazancı |
|---|---|---|
| Negatif bağımlı — kaynaklar aynı kapasiteyi paylaşıyor | max(0, Σp − (n−1)) — matematiksel taban | Yüksek, ama sebebi çarpım değil |
| Gecikmeler tamamen bağımsız | Çarpım: p₁ × p₂ × … × pₙ — aralığın ortasında | Yüksek |
| Gecikmeler tamamen ortak sebepli | En küçük p — en yüksek değer | Yok denecek kadar az |
Hesaplayıcı bu yüzden tek sayı değil aralık ve ayrıca taban basar. Aralığın geniş olması aracın kararsızlığı değil, sizin verinizin o soruya henüz cevap vermemesidir. Aralığı daraltmanın yolu şudur: son bir yılın gecikmelerini takvime dizin. Aynı haftalarda kümeleniyorlarsa ortak sebep güçlüdür ve gerçek değer üst uca yakındır — yani konsolidasyondan teslim tarafında beklediğiniz kazancın çoğu gelmeyecektir.
“Ortak sebep arttıkça partinin zamanında tamamlanma olasılığı yükselir” cümlesi, yalnızca kalemlerin tek tek oranları sabit kaldığı sürece doğrudur. Gerçekte bir grev ya da mevzuat değişikliği hem korelasyonu artırır hem de her kalemin kendi oranını düşürür; o zaman sonuç bağımsızlık hâlinin altına iner.
Çarpım taban değildir: matematiksel alt sınır
Kolay yapılan bir hata, çarpımı “en kötü hâl” sanmaktır. Çarpım yalnızca bağımsızlık hâlidir. Olasılıkların kesişimi için matematiksel taban Fréchet–Hoeffding alt sınırıdır ve çok daha aşağıdadır:
Matematiksel taban = max(0, p₁ + p₂ + … + pₙ − (n − 1))
| Kaynak sayısı | Bağımsızlık (pⁿ) | Matematiksel taban |
|---|---|---|
| 2 | %81,0 | %80,0 |
| 5 | %59,0 | %50,0 |
| 8 | %43,0 | %20,0 |
| 12 | %28,2 | %0,0 |
On iki kaynakta bağımsızlık hesabı “en kötü %28,2” der; gerçek taban sıfırdır. Bu, aşağı yönlü riski sistematik olarak küçük göstermenin nasıl olduğunun somut ölçüsüdür.
Bu taban teorik bir merak değildir. Negatif bağımlılık tedarik zincirinde paylaşılan kapasiteden doğar ve sıradandır: tek araç, tek sevkiyat penceresi, tek gümrük randevusu, tek haftalık üretim kapasitesi. Bayi bu hafta iki siparişten yalnız birini yetiştirebiliyorsa, birini zamanında göndermesi diğerini geciktirir — her ikisinin oranı ayrı ayrı %90 olsa bile, ikisinin birden yetişmesi %81 değil %80 çıkar. “İkisi birden hiç gecikmiyor” gibi iyimser görünen bir düzen, parti açısından bağımsızlıktan daha kötüdür.
Konsolidasyon neyi hızlandırır, neyi hızlandırmaz
Tedarikçi sayısını düşürmek hiçbir üreticinin üretim süresini kısaltmaz. Değişen şey süre değil, sürelerin nasıl birleştiğidir. Karışıklığın kaynağı da budur: konsolidasyon “daha hızlı tedarik” değil, “daha az bekleme birleşimi” satar.
| Konsolidasyon bunu iyileştirir | Bunu iyileştirmez |
|---|---|
| Partinin kaç ayrı riske bağlı olduğu | Tek bir kalemin üretim ve sevk süresi |
| Takip edilecek sevkiyat ve mal kabul sayısı | Ham madde darlığı, gümrük, mevsimsel yığılma |
| Gecikmeyi kimin çözeceği sorusu (tek muhatap) | Tedarikçinin kendi alt kaynaklarındaki risk |
| Kısmi gelen partinin evrak ve mutabakat yükü | Sizin iç onay süreciniz |
Sağ sütunun son satırı kolay atlanır: iç onay süresi tedarikçi sayısıyla değişmez ve birçok kurumda toplam teslim süresinin göz ardı edilemeyecek bir bölümüdür. Konsolidasyon kararını ölçerken iç süreyi ayrı tutun, yoksa tedarikçiye ait olmayan bir gecikmeyi tedarikçi değişimiyle çözmeye çalışırsınız.
Tek tedarikçiye inmek riski yok etmez, taşır. Tedarikçiniz aynı kalemleri kendi alt kaynaklarından paralel topluyorsa, sizin beş kaynaklı probleminiz onun beş kaynaklı problemi olur. Fark, o riski üstlenip üstlenmediğidir: yazılı termin taahhüdü ve stok bulundurma yükümlülüğü varsa risk gerçekten devredilmiştir; yoksa yalnızca görünmez olmuştur.
Kısmi sevkiyat: kazancı kilitleyen madde
Buraya kadarki hesabın tamamı tek bir varsayıma dayanır: partinin tam gelmesi gerektiğine. Bu varsayım kalktığında model de değişir. Kısmi sevkiyata izin verilirse artık “parti zamanında mı” diye sorulmaz; her kalem kendi tarihinde gelir ve yalnızca geciken kalem gecikir. Ölçü birimi partiden kaleme iner.
Kısmi sevkiyat kapalı: parti = en yavaş kalem.
Kısmi sevkiyat açık: her kalem = kendi kalemi.
Türk hukukunda kısmi sevkiyat, tarafların hiçbirinin kendiliğinden sahip olduğu bir hak değildir ve gerekçesi tek maddeye değil üç ayrı hükme dayanır. Satıcı hazır kalemleri göndermeye zorlanamaz: TBK md. 96 erken ifayı borçlunun takdirine bırakır, ona yükümlülük yüklemez. Alıcı da kısmi ifayı kabule zorlanamaz: TBK md. 84 uyarınca borcun tamamı belli ve muaccelse reddedebilir — ama bu madde alıcıyı korur, alıcının talebini sınırlamaz; üstelik “muaccel ise” şartı yüzünden termin gelmeden yaşanan erken gönderim tartışmasına zaten uygulanmaz. Tacirler arasında ayrıca TTK md. 23/1-(a) devreye girer. Sonuç: istenen kısmi sevkiyat siparişe yazılmalıdır.
Bunun ikizi olan ikinci hüküm mal kabulde işler. Türk Ticaret Kanunu md. 23/1-(a) iki kolludur: satış sözleşmesi kısım kısım yerine getirilmeye elverişliyse (alıcının kabulü aranmaz) veya alıcı kısmi teslimi çekince ileri sürmeksizin kabul etmişse, alıcı haklarını yalnızca teslim edilmemiş kısım için kullanabilir. Çok kalemli, bölünebilir bir siparişte birinci kol zaten işleyebilir; çekince bu yüzden tek başına bütün hakları korumaz. Pratikte mal kabulde atılan imza hukuki sonuç doğurur:
- Siparişe “kısmi sevkiyat yapılabilir” satırını açıkça yazın — yazılmadıkça tedarikçinin hazır kalemleri erken gönderme yükümlülüğü yoktur (TBK md. 96 erken ifayı borçlunun takdirine bırakır).
- Kısmi gelen sevkiyatın irsaliyesine eksik kalemleri ve çekinceyi yazın; çekincesiz imza, hak arayışını eksik kısımla sınırlar.
- Kısmi sevkiyatın nakliye bedelini kimin ödeyeceğini aynı satırda çözün; çözülmezse tedarikçi doğal olarak bekleyip tek seferde göndermeyi tercih eder.
- Hangi kalemlerin beklenebilir, hangilerinin işi durdurduğunu sipariş anında ayırın; kısmi sevkiyat ancak öncelik belliyse işe yarar.
- Erken ifa ile kısmi ifayı karıştırmayın: TBK md. 96 borçlunun tam edimi süreden önce ifa edebileceğini söyler, edimi bölebileceğini değil.
Kamu alımında kısmi kabul ve kısmi teklif farkı
Kamu tarafında aynı fikir iki ayrı yerde ve iki ayrı adla düzenlenir; ikisi sürekli birbirine karıştırılır. Ortak yanları şudur: hiçbiri kendiliğinden var olmaz, ikisinin de ihale dokümanında öngörülmüş olması gerekir.
| Ölçüt | Kısmi teklif | Kısmi teslim / kısmi kabul |
|---|---|---|
| Hangi aşama | İhale öncesi — teklif verme | Sözleşmenin ifası |
| Dayanak | 4734 md. 27/2-(h) | Mal Alımları Denetim Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik md. 5 ve md. 24 |
| Ne yapar | İşi kısımlara böler; istekli dilediği kısma teklif verir | Tek sözleşme içinde tamamlanmış bir bölümün ayrıca kabulü |
| Şartı | İhale dokümanında belirtilmiş olması | İhale dokümanında belirtilmiş olması ve bölümün müstakil kullanıma elverişli olması |
Sonuç: bir ihalede kısmi teklife açık olmak, kazanan yüklenicinin parça parça teslim edebileceği anlamına gelmez. Bunlar birbirinden bağımsız iki izindir ve biri diğerini doğurmaz. Kamu alımlarının parasal eşiklerini ve usul ayrımını ayrı sayfamızda doğruladık: kamu alımında parasal limitler.
Zamanında teslim oranını nasıl ölçersiniz
Hesabın tamamı tek bir sayıya dayanır ve o sayı sizde zaten vardır: kaç sipariş söz verilen tarihte geldi? Tahmin etmeyin, sayın. Ölçüm bir saatten kısa sürer ve her kıyas rakamından doğru sonuç verir.
- Teslim edilmiş son 20 siparişi — daha fazlası varsa hepsini — listeleyin. Yirmi, pratik alt sınırdır; daha azı çok gürültülüdür, daha fazlası oranı belirgin biçimde daraltır. Aynı kaynak grubundan olsun.
- İki tarih yazın: teyit edilen teslim tarihi ve malın kapıya fiilen giriş tarihi — muayene kuyruğu bu ölçümün dışındadır, çünkü o sizin süreniz. Sözlü “bu hafta” değil, yazılı teyit.
- Zamanında sayısını bulun. Fiili ≤ teyit edilen ise zamanında. Oran = zamanında ÷ teslim edilmiş (malı gelmiş) sipariş sayısı × 100. Vadesi geçmiş açık siparişler orana girmez; bu yüzden oran iyimser kalabilir, onları ayrıca sayın.
- Gecikenlerin gün farkını da yazın ve ortalamasını alın — araçtaki gecikme günü alanı budur.
- Gecikme tarihlerini takvime dizin. Aynı haftalarda kümeleniyorlarsa ortak sebep güçlüdür; aralığın üst ucunu okuyun.
Yirmi siparişte 18 zamanında “%90” okunur, ama bu sayıyla bağdaşan gerçek oranlar kabaca %70 ile %97 arasındadır (%95 Wilson aralığı); otuz siparişte aralık %74–97’ye iner. Yani ölçüm, kaynakları sıralamak ve hesabı iyimser ile kötümser uçtan iki kez çalıştırmak için yeterlidir — ondalık tartışmak için değil.
Teslim tarihi sipariş sırasında revize edildiyse hangi tarihi esas alacağınıza baştan karar verin ve değiştirmeyin. İlk teyidi esas alırsanız tedarikçinin planlama kalitesini, son revizyonu esas alırsanız yalnızca son sözünü tutup tutmadığını ölçersiniz. İkisi farklı sorulardır ve karıştırıldığında oran anlamsızlaşır.
Ölçümü sipariş sipariş tutan ve oranı hesaplayan ücretsiz Excel
Hesaplayıcı sizin ölçtüğünüz oranı alır, ölçümün kendisini yapmaz. Son siparişlerinizin teyit ve fiili teslim tarihlerini satır satır yazarsanız Excel her kaynak için zamanında teslim oranını, %95 Wilson aralığını ve geciken siparişlerin ortalama gecikme gününü çıkarır; iki sayıyı bu araca kendiniz yazarsınız. İlk teyit mi son revize mi esas alınacağını Özet’te siz seçersiniz. A4 basılır; kayıt istemez.
Dosya sizin kayıtlarınızı sayar; hedef oran, kabul eşiği ya da tedarikçi puanı önermez. “ÖRNEK —” satırları örnektir: içeriklerini silip kendi siparişlerinizi girin.
| Konu | Hesaplayıcı (bu sayfa) | Excel dosyası |
|---|---|---|
| Ne yapar | Sizin ölçtüğünüz oranla partinin zamanında tamamlanma olasılığını hesaplar | Oranın kendisini ölçer: teyit ve fiili teslim tarihlerinden zamanında oranı ve ortalama gecikme |
| Girdi | Oran (%) ve geciken sevkiyatın tipik gecikmesi (gün); ikisini siz bulup yazarsınız | Her sipariş için kaynak, ilk teyit, son revize ve fiili teslim tarihi (300 satır) |
| Esas tarih | Ölçümde baştan karar verilir; araçta alan yoktur | Özet’te İlk teyit ya da Son revize seçilir; boş gelir, seçilmeden hesap yapılmaz |
| Kaynak | Tek oran; kaynaklar farklıysa en zayıfın oranı yazılır | 40 kaynağın her biri için ayrı oran; yanında tüm kaynaklar birlikte ve oranı en düşük kaynak |
| Aralık | Bağımsızlık ile ortak sebep uçlarını gösterir; oranın kendi belirsizliğini göstermez | %95 Wilson aralığı (sipariş sayısından gelen belirsizlik); 20’den az siparişte “Az veri” |
| Açık siparişler ve tolerans | Yok | Fiili tarihi boş sipariş açıktır, orana girmez; vadesi geçenler ayrı sayılır, orana girmedikleri için oran iyimser kalabilir. Toleranssız çalışır |
| Parti sonucu | Parti olasılığı, matematiksel taban, kısmi sevkiyat etkisi | Yok: iki sayıyı bu araca yazarsınız |
Aynı tanımlar kullanılır: zamanında = fiili teslim ≤ esas alınan teyit tarihi, oran = zamanında ÷ teslim edilmiş sipariş, gecikme günü = geciken siparişlerde takvim günü farkının ortalaması. Excel’de esas tarih seçimi boş gelir; yalnız “ÖRNEK —” satırları doludur, tarihleri gerçek değildir.
Adım adım örnek: beş kaynaktan bire
Bir işletme aynı teslim tarihine yetişmesi gereken kalemleri beş ayrı kaynaktan topluyor. Teslim edilmiş son 20 siparişin 18’i zamanında gelmiş; yani kaynak başına oran %90. Yılda 24 parti topluyorlar ve geciken sevkiyatlar tipik olarak 6 gün gecikiyor.
- Bugünkü parti güvenilirliği. Bağımsızlık ucunda 0,90⁵ = 0,590 → %59,0. Ortak sebep ucunda %90,0. Gerçek değer bu ikisinin arasındadır.
- Yılda geciken parti. 24 × (1 − 0,590) = 9,8 parti (bağımsızlık ucu); 24 × (1 − 0,90) = 2,4 parti (ortak sebep ucu).
- Tek kaynağa inilirse. Kalan tedarikçinin oranı da %90 ise parti güvenilirliği doğrudan %90 olur — iki uç birleşir, çünkü çarpılacak ikinci bir olasılık kalmamıştır.
- Değişim. Bağımsızlık ucunda +31,0 puan, ortak sebep ucunda 0 puan. Yani kazanç, gecikmelerin ne kadar bağımsız olduğuna bağlıdır; sıfır ile 31 puan arasında bir yerde.
- Ters senaryo. Kalan tedarikçinin oranı %55 ise parti güvenilirliği %59,0’dan %55’e düşer. Bu durumda konsolidasyonun işlem maliyeti kazancı yerinde durur ama teslim kazancı yoktur; karar teslim tarafından değil maliyet tarafından kurulmalıdır.
Beşinci maddedeki senaryo aracın var olma sebebidir. Teslim güvenilirliği konsolidasyonun otomatik çıktısı değildir; kalan tedarikçinin kendi oranına bağlıdır ve bu oran ölçülmeden karar verilemez. İşlem maliyeti tarafını ayrı hesaplamak için: tedarikçi konsolidasyonu işlem maliyeti hesaplayıcısı.
Bu hesabın göremediği dört şey
- Kısmi gecikmenin şiddeti. Model “zamanında mı, değil mi” diye sorar; iki gün geciken partiyle iki ay geciken partiyi ayırmaz. Gün çıktısı bu boşluğu ancak kabaca kapatır ve alt sınırdır.
- Kalemler arası öncelik. Bazı kalemlerin gecikmesi işi durdurur, bazılarınınki durdurmaz. Model bütün kalemleri eşit ağırlıkta sayar; kritik kalemlerinizi ayrı değerlendirin.
- Tedarikçinin öğrenmesi. Hacim tek yerde toplandıkça tedarikçinin sizin tüketim ritminizi tanıması ve stok tutması zamanla oranı yükseltebilir. Model tek bir andaki oranı alır, eğilimi görmez.
- Bağımlılık maliyeti. Tek kaynağa inmek, o kaynağın ciddi bir aksaması hâlinde alternatifsiz kalmak demektir. Olasılık hesabı sıklığı ölçer, sonucun büyüklüğünü değil — kritik kalemlerde ikinci kaynağı canlı tutmanın gerekçesi budur.
Sık Sorulan Sorular
Tek tedarikçiden almak teslimatı hızlandırır mı?
Doğrudan hızlandırmaz. Hiçbir üreticinin üretim süresi tedarikçi sayısı değiştiği için kısalmaz. Değişen şey, partinin kaç ayrı riske aynı anda bağlı olduğudur: bir parti ancak bütün kalemleri geldiğinde tamamlandığı için, zamanında tamamlanma olasılığı tek tek olasılıkların çarpımıdır. Beş kaynağın her biri %90 güvenilir olsa bile parti %59 güvenilir olur. Tek kaynağa inildiğinde bu çarpım ortadan kalkar — ama yalnızca gecikmeler birbirinden bağımsızsa. Hepsi aynı sebeple gecikiyorsa kazanç neredeyse yoktur.
Parti teslim süresi nasıl hesaplanır?
Kalemlerin sürelerinin toplamı ya da ortalaması değil, en büyüğü alınır. Parti, en geç gelen kalemle tamamlanır. Üç kalemin ikisi üç günde, biri on dört günde geliyorsa parti süresi on dört gündür. Buna kendi iç süreniz (talep toplama, onay, sipariş açma) eklenir; iç süre tedarikçi sayısıyla değişmez, bu yüzden ayrı tutulmalıdır.
Kısmi sevkiyat istemek hakkım mı?
Kendiliğinden değil — ve gerekçe sıkça yanlış maddeye bağlanır. Tedarikçinin hazır kalemleri erken gönderme yükümlülüğü yoktur, çünkü TBK md. 96 erken ifayı borçlunun takdirine bırakır. Alıcı da kısmi ifayı kabule zorlanamaz: md. 84 uyarınca borcun tamamı belli ve muaccelse reddedebilir — ama o madde alıcıyı korur, talebini sınırlamaz ve “muaccel ise” şartı yüzünden erken gönderim tartışmasına uygulanmaz. Tacirler arasında TTK md. 23/1-(a) da devreye girer. Üçü birlikte tek sonuca çıkar: kısmi sevkiyat siparişe yazılmalı, nakliye bedeli aynı satırda çözülmelidir.
Kısmi gelen sevkiyatı teslim alırken neye dikkat etmeliyim?
İrsaliyeye eksik kalemleri ve çekincenizi yazın. Türk Ticaret Kanunu md. 23/1-(a), sözleşme kısım kısım yerine getirilmeye elverişliyse ya da alıcı çekince ileri sürmeksizin kısmi teslimi kabul etmişse haklarını yalnızca teslim edilmemiş kısım için kullanabileceğini söyler. Aynı madde, teslim edilmeyen kısım yüzünden sözleşmeden beklenen yarar ortadan kalkıyor veya zayıflıyorsa alıcının sözleşmeyi feshedebileceğini de düzenler — ama bu değerlendirme çekincesiz imzadan sonra çok daha zorlaşır.
Kamu ihalesinde kısmi teklif verebiliyorsam parça parça teslim edebilir miyim?
Hayır; bunlar iki ayrı izindir. Kısmi teklif ihale öncesi aşamaya ilişkindir ve 4734 md. 27/2-(h) uyarınca idari şartnamede belirtilir. Kısmi kabul ise sözleşmenin ifasına ilişkindir ve Mal Alımları Denetim Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik md. 24 uyarınca yine ihale dokümanında öngörülmüş olmalı, ayrıca kabul edilecek bölüm müstakil kullanıma elverişli olmalıdır. Birine izin verilmiş olması diğerini doğurmaz.
Aralık neden bu kadar geniş çıkıyor?
Çünkü sonucu belirleyen ikinci bir şeyi henüz ölçmediniz: gecikmelerinizin ortak bir sebebi olup olmadığını. Aralığın bir ucu gecikmelerin tamamen bağımsız, öbür ucu tamamen ortak sebepli olduğunu varsayar. Aralığı daraltmak için son bir yılın gecikme tarihlerini takvime dizin: aynı haftalarda kümeleniyorlarsa gerçek değer ortak sebep ucuna, dağınıksa bağımsızlık ucuna yakındır.
Çarpım en kötü hâl mi?
Hayır — bu kolay yapılan bir hatadır. Çarpım yalnızca bağımsızlık hâlidir. Kesişim olasılığının matematiksel tabanı max(0, Σp − (n−1)) değeridir ve çok daha aşağıdadır: her biri %90 olan on iki kaynakta çarpım %28,2 derken taban %0’dır. Bu taban gerçek hayatta paylaşılan kapasiteden doğar — tek araç, tek sevkiyat penceresi, tek haftalık üretim kapasitesi. Araç bu değeri ayrı bir satırda gösterir.
Hesap sonuçları sunucunuza gidiyor mu?
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz oranlar ve parti sayıları sunucularımıza gönderilmez. Yalnızca “Bu hesapla teklif iste” düğmesine basarsanız girdiler ve sonuç, teklif formuna taşınmak üzere tarayıcınızın oturum belleğine geçici olarak yazılır.
Kaynaklar
- Yöntem notu — bu sayfadaki ve hesaplayıcıdaki olasılık hesabı hiçbir sektör kıyas rakamı kullanmaz. “Ortalama zamanında teslim oranı şudur” diyen bir sayı yayımlanmaz, çünkü erişilebilir kaynaklar ya ücretli araştırma raporu ya da yazılım satıcısı pazarlamasıdır. Hesap yalnızca kullanıcının kendi ölçtüğü zamanında teslim oranıyla çalışır; alanlardaki ön değerler aracın boş açılmaması için konmuş örneklerdir, ölçüt değildir. Modelin kendisi olasılık teorisinin standart sonuçlarıdır: bağımsız olayların kesişim olasılığı çarpımdır; kesişim olasılığı Fréchet–Hoeffding sınırlarıyla max(0, Σp − (n−1)) ile min(p) arasında kalır. Çarpım bu aralığın tabanı değil, içinde bir noktadır
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 84 (kenar başlığı “Kısmen ifa”) — RG 4 Şubat 2011, sayı 27836. Madde metni: “Borcun tamamı belli ve muaccel ise, alacaklı kısmen ifayı reddedebilir. Alacaklı kısmen ifayı kabul ederse borçlu, borcun kendisi tarafından ikrar olunan kısmını ifadan kaçınamaz.” Kural, alacaklıya bir hak tanır; kısmi ifayı kabul zorunluluğu getirmez. Madde emredici değildir: taraflar sözleşmeyle kısmi ifayı serbestçe kararlaştırabilir. Bu turda mevzuat.gov.tr’ye erişilemediği için metin, resmî kurum yayınlarındaki iki bağımsız nüsha karşılaştırılarak alınmıştır
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 23/1-(a) — RG 14 Şubat 2011, sayı 27846: “…satış sözleşmesinin kısım kısım yerine getirilmesi mümkün ise veya bu şartların bulunmamasına rağmen alıcı, çekince ileri sürmeksizin kısmi teslimi kabul etmişse; sözleşmenin bir kısmının yerine getirilmemesi durumunda alıcı haklarını sadece teslim edilmemiş olan kısım hakkında kullanabilir.” Bu bir hak tanıma değil hak sınırlama hükmüdür — satıcıya kısmi teslim yetkisi vermez. Maddenin devamı, teslim edilmeyen kısım yüzünden sözleşmeden beklenen yarar ortadan kalkıyor veya zayıflıyorsa alıcının sözleşmeyi feshedebileceğini söyler
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 96 (“Erken ifa”) — RG 4 Şubat 2011, sayı 27836: “Sözleşmenin hükümlerinden veya özelliğinden ya da durumun gereğinden tarafların aksini kastettikleri anlaşılmadıkça borçlu, edimini sürenin sona ermesinden önce ifa edebilir.” Erken ifa ile kısmi ifa ayrı şeylerdir: erken ifa tam edimin süreden önce yapılmasıdır; kısmi ifa edimin bölünmesidir. Aynı nüsha karşılaştırmasıyla alınmıştır
- Mal Alımları Denetim Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik — RG 19 Aralık 2002, sayı 24968; yönetmelikte sonraki değişiklikler yapılmıştır (en son RG 18 Mayıs 2024, sayı 32550). md. 5/3: “İhale dokümanında belirtilmesi koşuluyla kısmî kabul yapılabilir.” md. 24 (“Kısmi kabul yapılması”): “İhale dokümanında belirtilmiş olması şartıyla, taahhüt konusu işin tamamlanmış ve müstakil kullanıma elverişli bölümleri için kısmi kabul yapılabilir…” İki kümülatif şart vardır: dokümanda öngörülmüş olmak ve bölümün müstakil kullanıma elverişli olması
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 27/2-(h) — RG 22 Ocak 2002, sayı 24648; madde yürürlükteki konsolide metinden okunmuştur. İdari şartnamede belirtilmesi zorunlu hususlar arasında “…ihale konusu işin tamamına veya bir kısmına teklif verilmesinin mümkün olup olmadığı…” sayılır. Kısmi teklif ihale öncesi aşamaya, kısmi teslim/kabul sözleşmenin ifasına ilişkindir; ikisi ayrı izinlerdir ve biri diğerini doğurmaz
Kaynakları nasıl seçtiğimiz, sayıları nasıl doğruladığımız ve tarihlerin ne anlama geldiği yayın ilkelerimizde yazılı. Bir hata gördüyseniz info@aksco.com.tr adresine yazın; doğrulanan hatalar düzeltilir.
İlgili rehberler
Tedarikçi Sayısı Teslim Süresini Nasıl Etkiler?
Modelin tamamı: en yavaş kalem kuralı, kısmi sevkiyat ve termin taahhüdü.
Devamını okuyunTedarikçi Konsolidasyonu
Konsolidasyonun maliyet ve denetim tarafı.
Devamını okuyunTedarikçi Konsolidasyonu İşlem Maliyeti Hesaplayıcı
Aynı kararın para tarafı: yıllık iş yükü ve başabaş fiyat farkı.
Devamını okuyunYedek Parça Stok Seviyesi
Teslim süresi belirsizliğini stokla karşılamanın hesabı.
Devamını okuyunİhtiyaç listenizi gönderin, teklifiniz 1 iş günü içinde hazır olsun.
Liste, fotoğraf veya Excel — nasıl kolaysa öyle gönderin. Standart kalemlerde teklifi aynı iş günü çıkarmayı hedefleriz. Özel üretim, ithalat veya 50+ kalemlik listelerde süre uzayabilir; ne kadar süreceğini talebi aldığımız gün yazılı olarak bildiririz.