Pazartesi – Cuma, 09.00 – 18.00 WhatsApp 7/24

Tedarik ve Satın Alma Terimleri Sözlüğü

Kurumsal satın almada geçen 76 terimin tanımı ve her biri için satın almacının bilmesi gereken pratik not.

Kısa cevap

Tedarik ve satın alma terimleri sözlüğü nedir?

Bu sözlük, kurumsal satın alma ve tedarik süreçlerinde geçen 76 terimin Türkçe tanımını ve her terim için satın almacının pratikte bilmesi gereken notu içerir. Terimler alfabetiktir; her başlığa doğrudan bağlantı verilebilir. Açık hesap, MRO, RFQ, tail spend, kritik stok seviyesi, KDV tevkifatı ve zimmet tutanağı gibi günlük işte karşılaşılan kavramlar kapsanır.

A

Açık hesap (open account)

Alıcının her sipariş için peşin ödeme yapmadan, belirli bir vade sonunda toplu ödeme yaptığı çalışma düzeni. Alıcı adına bir cari hesap açılır; sevkiyatlar bu hesaba borç, ödemeler alacak yazılır.

Satın almacı notu: Açık hesap ilk siparişte açılmayabilir. Tedarikçi önce peşin veya kısa vadeli birkaç işlemle ödeme davranışını görmek isteyebilir.

Ayrıntı: kredi kartı olmadan kurumsal alım: açık hesap ve vadeli fatura rehberi

Alternatif teklif (alternative offer)

Talep edilen marka veya modelin yanı sıra, aynı işlevi gören farklı bir ürünün de fiyatlandırılarak sunulması.

Satın almacı notu: Alternatif teklif istemek, tek satırlık bir cümleyle ciddi tasarruf sağlayabilir: “muadil varsa onu da ayrı satır olarak fiyatlandırın”.

Ayrıntı: satın almada muadil ürün kararı ve gizli maliyetleri

Ambalaj birimi (packaging unit)

Bir ürünün satışa sunulduğu birim: tekli adet ya da kutu, paket, koli, rulo, palet gibi bir ambalaj.

Satın almacı notu: Fiyat karşılaştırmasında yapılabilen bir hata, birim fiyatları farklı ambalaj birimleri üzerinden kıyaslamaktır. Her zaman aynı birime çevirin.

Ayrıntı: minimum sipariş ve ambalaj birimi hesaplayıcı

Antrepo (bonded warehouse)

Serbest dolaşımda olmayan eşyanın, ithalat vergileri ödenmeden ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmadan gümrük gözetimi altında depolandığı yer.

Satın almacı notu: İthal kalemlerde teslim süresi sorulurken “antrepoda mı, yolda mı, üretimde mi” diye ayırmak, verilen terminin gerçekçiliğini test eder.

Avans (advance payment)

Sipariş öncesinde veya sırasında yapılan kısmi ön ödeme.

Satın almacı notu: Özel üretim ve ithalat gerektiren kalemlerde avans istenebilir. Avans oranı ve iade koşulu sipariş yazısında açıkça yer almalıdır.

Ayıp ihbarı (notice of defect)

Alıcının teslim aldığı malda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görmesi hâlinde bunu satıcıya bildirmesi. Alıcı ve satıcı tacirse süreler TTK md. 23/1-(c)’de yazılıdır: ayıp teslim sırasında açıkça belliyse iki gün; açıkça belli değilse malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek ya da incelettirmek ve ayıp çıkarsa bu süre içinde bildirmek. Diğer durumlarda TBK md. 223/2 uygulanır.

Satın almacı notu: TBK md. 223 uyarınca gözden geçirmeyi ve bildirimi ihmal eden alıcı, malı kabul etmiş sayılır; olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkmayacak ayıp sonradan anlaşılırsa hemen bildirilmelidir. Bu yüzden ihbarı telefonla bırakmayın: yazılı ve tarihli yapın. Taraflardan biri tacir değilse TTK’nın iki ve sekiz günlük özel süreleri değil TBK md. 223 uygulanır.

Ayrıntı: tacirler arası alımda garanti ve ayıp ihbarı: iki gün, sekiz gün

B

Bayi (dealer)

Bir üretici veya distribütörden yetki alarak belirli bir bölgede veya kanalda satış yapan işletme.

Satın almacı notu: Bayi ile distribütör farkı fiyatı etkiler: distribütör daha büyük hacimle, bayi ise daha hızlı ve esnek çalışabilir.

Birim fiyat (unit price)

Bir ürünün tek bir birimi (adet, kutu, koli, kg, metre gibi) için verilen fiyat. Teklifte KDV hariç ya da dahil yazılabilir; hangisi olduğuna bakın.

Satın almacı notu: Teklifte birim fiyatın hangi birime (adet, koli, kg…) ait olduğu yazılı olmalıdır; “koli fiyatı” ile “adet fiyatı” karışması dikkat edilmesi gereken bir teklif hatasıdır.

Ayrıntı: birim fiyat teklif cetveli örneği (Excel)

Bütçe faslı (budget heading)

Destek programlarında ve kamu bütçesinde harcamanın türüne göre ayrıldığı ana başlık: sarf gideri, makine ve teçhizat, hizmet alımı, seyahat gibi. Her fasıl kendi tavanı içinde harcanır; fasıllar arası aktarımın mümkün olup olmadığı destek kuruluşunun kurallarına göre değişir.

Satın almacı notu: Teklif istenirken kalemin hangi fasla yazılacağı sorulur. Sarf ile makine-teçhizat kalemleri tek teklife karıştığında mutabakat zorlaşır; fasıl başına ayrı teklif ve ayrı fatura istenmesi olağandır.

Ayrıntı: destekli projede malzeme alımı: bütçe faslı, belge ve fatura

C

Cari hesap (current account)

Alıcı ile tedarikçi arasındaki tüm borç ve alacak hareketlerinin işlendiği hesap.

Satın almacı notu: Tek tedarikçiyle çalışmanın en somut faydası burada görünür: onlarca cari yerine tek cari, mutabakat süresini belirgin şekilde kısaltır.

Ayrıntı: tedarikçi konsolidasyonu: tek tedarikçiyle çalışmanın avantajları

CE işareti (CE marking)

Ürünün ilgili AB direktif veya tüzüklerinin temel gereklerine uygun olduğunu gösteren işaret.

Satın almacı notu: KKD’de CE tek başına yeterli değildir: kategori III ürünlerde CE’nin yanında dört haneli onaylanmış kuruluş numarası bulunmalıdır.

Ayrıntı: KKD etiketindeki EN kodlarını ve CE işaretini okuma kılavuzu

Ç

Çapraz sevkiyat (cross-docking)

Gelen malın depoya alınmadan, doğrudan çıkış aracına aktarılması.

Satın almacı notu: Çok lokasyonlu teslimatta maliyeti düşürür; ancak mal kabul kontrolü için ayrı bir düzen gerektirir.

Çerçeve anlaşma (framework agreement)

Belirli bir dönem için fiyat, teslim ve ödeme koşullarının önceden sabitlendiği, siparişlerin bu koşullar altında tek tek verildiği anlaşma.

Satın almacı notu: Tekrarlayan sarf kalemlerinde her seferinde teklif toplama yükünü ortadan kaldırır. Kur riski varsa fiyat revizyon maddesi eklenmelidir.

D

Depozito (deposit)

İade edilecek ambalaj veya ekipman için alınan geri ödemeli bedel.

Satın almacı notu: Palet, varil ve tüp gibi kalemlerde depozito toplam maliyeti şişirir; iade süreci sipariş anında netleştirilmelidir.

Distribütör (distributor)

Üreticiden doğrudan alıp bayilere veya son kullanıcıya satan, stok tutabilen aracı.

Satın almacı notu: “Distribütör garantili” ifadesi, ürünün paralel ithalat değil resmi kanaldan geldiğini gösterir; garanti işleyişini doğrudan etkiler. Resmi kanaldan gelen üründe bayiden ya da distribütörden almak garantiyi değiştirmez.

Doğrudan temin (direct procurement)

Kamu alımlarında ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan karşılanabildiği yöntem (4734 sayılı Kanun md. 22). İhale usullerinden biri değildir — Kanun’un saydığı usuller açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlıktır (md. 18).

Satın almacı notu: Md. 22’nin yalnızca (d) bendinin ilk kısmı tutar esaslıdır; tek kaynaktan karşılanma, özel hak sahipliği ve mevcut ekipmanla uyum gibi diğer haller tutardan bağımsızdır. 1 Şubat 2024’ten bu yana Doğrudan Temin Tebliği uyarınca her doğrudan temin alımı EKAP’a kaydedilir ve bir kayıt numarası alır; idare isterse alımı EKAP’ta duyurabilir. Yürürlükteki tutarlar için: doğrudan temin limitleri ve diğer parasal limitler.

Ayrıntı: doğrudan temin evrakları: onay belgesi, piyasa fiyat araştırması, muayene-kabul

E

e-Arşiv Fatura (e-archive invoice)

e-Fatura dışında elektronik ortamda düzenlenen fatura: alıcı e-Fatura sistemine kayıtlı değilse ya da düzenleyen tedarikçi e-Fatura mükellefi değilse.

Satın almacı notu: Alıcı ya da tedarikçi e-Fatura sisteminde değilse fatura kural olarak e-Arşiv olarak gelir (basit usul ve işletme hesabındaki küçük tedarikçilerin 2026 sonuna kadarki düşük tutarlı kâğıt faturası hariç); muhasebe açısından geçerliliği aynıdır.

Ayrıntı: e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye satın almacı rehberi

e-Fatura (e-invoice)

Gelir İdaresi Başkanlığı sistemi üzerinden, belirlenen standart formatta düzenlenen ve iletilen elektronik fatura.

Satın almacı notu: Tedarikçinizin e-Fatura mükellefi olup olmadığı, sizin muhasebe akışınızı doğrudan etkiler; teklif aşamasında sorulması gereken bir sorudur. 1 Ocak 2026’dan bu yana e-Arşiv’e dahil olmayan mükelleflerce kesilen faturalar kural olarak tutarı ne olursa olsun e-Arşiv olarak düzenlenir; ticari kazancı basit usulde tespit edilenler ile işletme hesabı esasına göre defter tutanlar için düşük tutarlı (3.000 TL’yi aşmayan) kâğıt fatura istisnası 31 Aralık 2026’da biter, 1 Ocak 2027’den itibaren tutara bakılmaz.

Ayrıntı: e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye satın almacı rehberi

e-İrsaliye (e-waybill)

Sevk irsaliyesinin elektronik ortamda düzenlenen hali.

Satın almacı notu: e-İrsaliye zorunluluğu ciro eşiğine ve sektöre bağlıdır. Zorunluluk kapsamında olmayan, GİB’den yazılı bildirim almamış tedarikçi matbu (koçan) irsaliye kullanabilir; bu hukuken geçerlidir (509 sıra no.lu Tebliğ IV.3.2, IV.3.5).

Ayrıntı: e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye satın almacı rehberi

Emniyet stoğu (safety stock)

Tedarik süresindeki gecikme veya talep dalgalanmasına karşı tutulan ek stok.

Satın almacı notu: Emniyet stoğu hem talebin hem tedarik süresinin değişkenliğine bağlıdır; ortalama tedarik süresi de talep dalgalanmasının biriktiği süre olarak hesaba girer. Termini oynak tedarikçi emniyet stoğunu, dolayısıyla stok maliyetini artırır.

Ayrıntı: kritik yedek parça stok seviyesi ve emniyet stoğu nasıl belirlenir

EXW / FCA / DAP (Incoterms)

Uluslararası ticarette masraf ve risk devrinin nerede gerçekleştiğini tanımlayan standart teslim şekilleri.

Satın almacı notu: EXW’de nakliye ve gümrük tamamen alıcıdadır; “fiyat ucuz göründü” diye seçilen EXW teklifi toplamda pahalıya gelebilir.

Ayrıntı: yurt dışı sevkiyat rehberi: Incoterms, evrak seti ve ambalaj

F

FIFO (first in first out)

Depoya ilk giren malın ilk çıkması esasına dayanan stok yönetim yöntemi.

Satın almacı notu: Raf ömrü olan kalemlerde (kimyasal, gıda, yapıştırıcı) FIFO uygulanmazsa stok, tüketilemeden miadını doldurur.

Fiili stok (physical stock / stock on hand)

Depoda sayıldığında fiilen bulunan miktar (gerçek stok). Sistemde ya da defterde görünen kayıtlı stoktan ayrı bir kavramdır; ikisi arasındaki fark sayım farkıdır.

Satın almacı notu: Sipariş miktarı kayıtlı stoğa göre verilirse ve kayıt fiili stoktan ayrışmışsa ya fazla ya eksik sipariş verilir; kritik stok seviyesi de fiili stokla karşılaştırılmalıdır. Fark çıktığında ilk akla gelen kayıp olsa da önce kayıt hataları (koli yerine adet girilmesi, geç işlenen iade gibi) elenir.

Ayrıntı: depo sayım formu: fiili stoğu kayıtla karşılaştırma ve sayım farkı

Fire (wastage)

Üretim, taşıma veya uygulama sırasında oluşan kayıp.

Satın almacı notu: Boya, kablo ve ambalaj gibi kalemlerde sipariş miktarı hesaplanırken fire payı eklenir; oranı ürün föyüne ve uygulamaya göre belirleyin (planlamada %5–10 varsayımını kullanıyoruz).

Ayrıntı: boya miktarı hesaplayıcı (sarfiyat ve fire payıyla m² → litre)

G

Garanti belgesi (warranty certificate)

Ürünün belirli bir süre boyunca ayıpsız çalışacağının üretici veya ithalatçı tarafından taahhüt edildiği belge.

Satın almacı notu: Kurumsal alımda garanti belgesinin faturayla birlikte teslim edilmesi istenmelidir; sonradan temini zorlaşabilir.

Ayrıntı: tacirler arası alımda garanti ve ayıp ihbarı

GTİP (customs tariff code)

Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu — ürünlerin gümrükte sınıflandırıldığı kod.

Satın almacı notu: İthal kalemlerde GTİP kodu, vergi oranını ve varsa ek mali yükümlülüğü belirler; maliyet hesabında doğrudan etkilidir.

H

Hibe (grant)

Geri ödemesiz olarak, belirli bir amaç ve onaylı bir bütçe planı karşılığında verilen destek. Kalkınma ajansları, AB programları ve çeşitli kamu kuruluşları tarafından kullanılır.

Satın almacı notu: Hibeli alımlarda harcamanın uygunluğu sonradan denetlenir; bu yüzden teklif, sipariş ve fatura zincirinin birbirini birebir tutması beklenir. Kalem adının bütçe satırındaki ifadeyle aynı yazılması denetimi kolaylaştıran en ucuz önlemdir.

Hurda (scrap)

Ekonomik ömrünü tamamlamış, geri dönüşüme veya bertarafa gidecek malzeme.

Satın almacı notu: Hurda tesliminde KDV tevkifatı gündeme gelebilir; standart mal alımından farklı bir vergi rejimi vardır.

İ

İhale (tender)

Belirli bir ihtiyacın, şartname ve önceden belirlenen kurallar çerçevesinde istekliler arasında rekabete açılarak karşılanması usulü; kamuda çoğunlukla ilanla yapılır.

Satın almacı notu: Özel sektörde “kapalı zarf” yerine karşılaştırmalı teklif kullanılabilir; kamu alımlarında ise usul kanunla belirlenmiştir.

Ayrıntı: kamu alımında usul belirleyici

İrsaliye (delivery note / waybill)

Malın sevkiyatına eşlik eden, ne gönderildiğini gösteren belge.

Satın almacı notu: Mal kabulünde irsaliye ile fiziksel sayım karşılaştırılmadan imza atılmamalıdır; sonradan eksik iddiası ispat edilmesi zor bir tartışmaya döner.

İskonto (discount)

Liste fiyatı üzerinden yapılan indirim.

Satın almacı notu: Zincirleme iskonto (%20 + %10) toplamda %30 değil %28 eder. Teklifleri karşılaştırırken net birim fiyata çevirin.

K

Kalem (line item)

Bir talep veya teklifte yer alan tek bir ürün satırı.

Satın almacı notu: Kalem kalem fiyatlandırılmamış, toplu tek rakam veren teklifler karşılaştırılamaz; kalem bazında fiyat istemek satın almacının en temel hakkıdır.

Kartela (colour/sample chart)

Renk veya doku seçeneklerini gösteren fiziksel örnek kartı.

Satın almacı notu: Boya ve mobilyada renk, ekran görüntüsüyle değil kartela veya RAL kodu ile sabitlenmelidir.

KDV (value added tax)

Mal teslimi, hizmet ifası ve ithalatta uygulanan katma değer vergisi. Türkiye’de genel oran %20, indirimli oranlar %10 ve %1’dir.

Satın almacı notu: Teklifler KDV hariç verilir ve KDV ayrı satırda gösterilir; KDV dahil/hariç karışıklığı bütçe sapmasının sessiz sebebidir.

KDV tevkifatı (VAT withholding)

Belirli mal ve hizmetlerde KDV’nin bir kısmının ya da tamamının alıcı tarafından beyan edilip vergi dairesine ödenmesi.

Satın almacı notu: Mal alımında tevkifat, KDV Genel Uygulama Tebliği’nde sayılan kalemlerde (hurda ve atık, bazı metal ürünleri, ağaç ve orman ürünleri gibi) gündeme gelir; hizmet alımında liste daha geniştir. Kısmi tevkifat, işlemin KDV dahil bedeli o yılın VUK md. 232 fatura düzenleme sınırını aşmıyorsa uygulanmaz (sınır her yıl yeniden belirlenir; aynı işlem faturalara bölünerek bu sınırın altına çekilemez). Faturanın tevkifatlı olup olmayacağını sipariş öncesinde mali müşavirinizle netleştirin.

Konsinye (consignment)

Malın tedarikçiye ait kalmak üzere alıcının deposunda tutulması; ödeme ancak kullanıldıkça yapılır.

Satın almacı notu: Yüksek tutarlı yedek parçada nakit akışını korur, ancak tedarikçi açısından güven gerektirdiği için ilişki olgunlaştıktan sonra kurulur.

Konsolidasyon (supplier consolidation)

Çok sayıda tedarikçinin daha az sayıda tedarikçide toplanması.

Satın almacı notu: Ana kazanç birim fiyattan çok işlem maliyetindedir: daha az sipariş, daha az fatura, daha az mutabakat, daha az mal kabul.

Ayrıntı: tedarikçi konsolidasyonu işlem maliyeti hesaplayıcı

Kritik stok seviyesi (reorder point)

Yeniden sipariş verilmesi gereken stok düzeyi.

Satın almacı notu: Formül basittir: günlük tüketim × tedarik süresi + emniyet stoğu. Tedarik süresi uzadıkça kritik seviye yükselir.

Ayrıntı: yedek parça min-maks ve sipariş noktası hesaplayıcı

L

Lot / parti numarası (batch number)

Aynı üretim partisinde üretilen ürünleri tanımlayan numara.

Satın almacı notu: Boyada aynı renk kodu bile farklı partide ton farkı yapabilir; tek seferde aynı partiden almak gerekir.

M

Mal kabul (goods receipt)

Teslim edilen malın sipariş ve irsaliyeyle karşılaştırılarak miktar, cins, ambalaj durumu ve belgeler açısından kontrol edilip kabul edilmesi; eksik ya da hasar varsa çekinceyle kabul edilmesi. Sipariş, irsaliye ve fatura eşleşmesinin ilk halkasıdır.

Satın almacı notu: Kabul kontrolünün zamanı ayıp bildirim sürelerini de belirler: tacirler arasında ayıp teslimde açıkça belliyse iki gün içinde ihbar edilir, açıkça belli değilse inceleme ve ihbar için teslimden sonra sekiz gün vardır (TTK md. 23/1-(c); bkz. ayıp ihbarı). Çok lokasyonlu ya da kutu açılması gereken teslimatta bu süreyi iç mal kabul akışınıza göre baştan planlayın.

Ayrıntı: kurumsal satın alma süreci: talepten mal kabule ve faturaya

Maverick spend (maverick spend)

Onaylı tedarikçi ve süreç dışında, kontrolsüz yapılan satın alma.

Satın almacı notu: Aciliyetten doğabilir ve birim fiyatı yüksek olabilir. Ölçülmeden azaltılamaz; ilk adım her faturayı bir tedarikçiye ve kategoriye etiketlemektir.

Minimum sipariş miktarı (MOQ)

Tedarikçinin sipariş kabul ettiği en düşük miktar veya tutar.

Satın almacı notu: MOQ, düşük hacimli kalemlerde gerçek maliyeti belirler: 10 adet gerekirken 100 adet almak, birim fiyat avantajını yok eder.

Ayrıntı: minimum sipariş ve ambalaj birimi hesaplayıcı

MRO (maintenance, repair and operations)

Bakım, onarım ve işletme malzemeleri — üretime doğrudan girmeyen ama tesisin çalışmasını sağlayan tüm sarf ve yedek parçalar.

Satın almacı notu: MRO, kalem sayısı çok ve birim tutarı düşük olduğu için yönetilmeden kalabilen bir harcamadır; en büyük konsolidasyon potansiyeli buradadır.

Ayrıntı: MRO nedir? Bakım, onarım ve işletme malzemeleri rehberi

MSDS / GBF (safety data sheet)

Kimyasal ürünlerin tehlike, kullanım ve ilk yardım bilgilerini içeren güvenlik bilgi formu.

Satın almacı notu: Tehlikeli kimyasalda GBF’yi tedarikçinin vermesi yasal bir zorunluluktur; form aynı zamanda İSG dosyasının parçasıdır. Teklifle birlikte isteyin.

Ayrıntı: kimyasal depolama ve GBF (güvenlik bilgi formu) dosyası

Muadil (equivalent / alternative brand)

Orijinal ürünle aynı işlevi gören farklı marka ürün.

Satın almacı notu: Muadil kabul edilip edilmeyeceği talep formunda kalem bazında belirtilmelidir; “muadil olur” yazan tek bir sütun ciddi tasarruf açar.

Ayrıntı: satın almada muadil ürün kararı ve gizli maliyetleri

Mutabakat (reconciliation)

İki tarafın cari hesap bakiyelerinin karşılaştırılıp doğrulanması.

Satın almacı notu: Tedarikçi sayısı azaldıkça mutabakat yükü doğrusal olarak azalır — konsolidasyonun muhasebe tarafındaki karşılığı budur.

Ayrıntı: tedarikçi konsolidasyonu: tek tedarikçiyle çalışmanın avantajları

N

Numune (sample)

Toplu siparişten önce kalite kontrolü için istenen örnek ürün veya küçük miktar.

Satın almacı notu: Tekrarlayan büyük hacimli alımlarda numune onayı, sipariş sonrası uyuşmazlıkları baştan önlemeye yardım edebilir.

O

Onay akışı (approval workflow)

Bir satın alma talebinin hangi kademelerden geçerek onaylanacağını tanımlayan süreç.

Satın almacı notu: Onay akışının kolay kırıldığı yerlerden biri tutar eşikleridir; eşik belirsizse talepler ya bekler ya da atlanır.

Ayrıntı: kurumsal satın alma süreci: talepten faturaya 7 adım

Opsiyon süresi (quote validity)

Verilen teklifin geçerli kaldığı süre.

Satın almacı notu: Döviz bazlı maliyeti olan kalemlerde opsiyon süresi kısa tutulabilir. Süre dolduktan sonra fiyat yeniden teyit edilmelidir.

Ö

Özel hesap (project account)

Destek kuruluşundan aktarılan proje ödeneğinin, yürütücü kurumun kendi bütçesinden ayrı tutulduğu hesap. Proje harcamaları bu hesaptan yapılır ve proje bazında izlenir.

Satın almacı notu: Ödemenin kaynağı kurumun genel bütçesi değil bu hesap olduğu için ödeme takvimi kurumun olağan döngüsünden farklı işleyebilir. Vade sorarken “kurum kaç günde öder” değil “bu ödenekten ödeme hangi takvimle çıkar” diye sormak daha doğru sonuç verir.

Ayrıntı: destekli projede malzeme alımı: bütçe faslı, belge ve fatura

P

Palet (pallet)

Malın taşınması ve depolanması için kullanılan standart taşıyıcı platform. Euro palet ölçüsü 120 × 80 cm’dir.

Satın almacı notu: Palet ölçüsü araç doluluğunu belirler; sevkiyat maliyetini kilodan çok hacim ve palet sayısı etkiler.

Ayrıntı: palet ve konteyner yükleme hesaplayıcı

Piyasa fiyat araştırması (market price survey)

Alımdan önce aynı özellikteki kalem için piyasadan fiyat sorulup belgelenmesi (Kanun kaç kaynaktan fiyat alınacağını belirlemez). Kamuda doğrudan temin için zorunlu adımdır: onay belgesinden sonra yapılır, belgeleri dayanaklarıyla birlikte onay belgesine eklenir ve kısmen ya da tamamen elektronik ortamda yürütülebilir (Doğrudan Temin Tebliği md. 4/2-3).

Satın almacı notu: Araştırmanın değeri, fiyat sorulan herkese aynı tanımın gitmesine bağlıdır. Yaklaşık maliyet hesabında idare, malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat ister (Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 8/1); özel sektörde de kalem tanımı, miktar, teslim yeri ve KDV durumu aynı verilirse gelen fiyatlar karşılaştırılabilir.

Ayrıntı: doğrudan temin evrakları: onay belgesi, piyasa fiyat araştırması, muayene-kabul

Proforma fatura (proforma invoice)

Satış öncesinde malı, fiyatı ve koşulları gösteren, vergi açısından fatura hükmünde olmayan ön fatura.

Satın almacı notu: Avans ödemesi ve ithalat işlemlerinde proforma istenir. Proforma, içeriğine göre bir öneri (icap) ya da yalnızca öneriye davet olabilir; tek başına sipariş yazısı yerine geçmez, ancak alıcı onu kaşe-imzayla onaylarsa ya da proformadaki bedeli öderse sözleşme kurulmuş sayılabilir. Bu yüzden onaylamadan veya avansı göndermeden önce koşulları sipariş yazısındaki gibi kontrol edin.

Proje ödeneği (project funding)

Bir destek programı tarafından belirli bir projeye tahsis edilen ve yalnızca o projenin onaylı bütçe kalemleri için kullanılabilen kaynak. Ödenek yürütücü kurumda açılan ayrı bir hesapta izlenebilir.

Satın almacı notu: Ödenekli alımda fiyattan önce netleşmesi gereken üç şey vardır: bütçe satırındaki tutar KDV dahil mi, kalem hangi fasla yazılacak, faturanın kuruma ulaşması gereken son gün hangisi.

Ayrıntı: destekli projede malzeme alımı: bütçe faslı, belge ve fatura

R

Raf ömrü (shelf life)

Ürünün özelliklerini koruduğu süre.

Satın almacı notu: Yapıştırıcı, silikon, boya ve kimyasallarda toplu alım avantajı, raf ömrü aşılırsa zarara döner. Tüketim hızını bilmeden toplu almayın.

Ayrıntı: raf ömürlü kalemlerde parti ve FEFO takibi (son kullanma tarihi çizelgesi)

RFQ / Teklif isteme (request for quotation)

Belirli kalemler için tedarikçilerden fiyat ve koşul istenen resmi talep.

Satın almacı notu: İyi bir RFQ beş şeyi net verir: kalem tanımı ve miktar, teslim yeri ve tarihi, teklif geçerlilik süresi, ödeme koşulu beklentisi ve muadil kabul edilip edilmeyeceği. Bunlar eksikse gelen teklifler karşılaştırılamaz.

Ayrıntı: teklif isteme yazısı (RFQ) örnek metni ve yazım rehberi

S

Sarf malzeme (consumables)

Kullanıldıkça tükenen, demirbaş sayılmayan malzemeler.

Satın almacı notu: Sarf malzeme genellikle dönem gideri yazılır; demirbaş amortismana tabidir — ancak VUK md. 313’teki tutar sınırının altında kalan demirbaş da doğrudan gider yazılabilir (sınır her yıl yeniden belirlenir). Ayrım, satın alma sınıflandırmasını da belirler.

Satın alma siparişi (PO) (purchase order)

Alıcının, kabul ettiği teklife dayanarak kalem, miktar, birim fiyat, teslim yeri ve tarihi ile ödeme koşulunu yazılı olarak bildirdiği sipariş belgesi. İç satın alma talebinden ve tedarikçiden istenen teklifin ardından gelir; tedarikçinin sipariş onayıyla karşılık bulur.

Satın almacı notu: Teklif numarasını ve teklifin geçerlilik tarihini siparişe yazmak, teklifle sipariş arasındaki anlam kaymasını önler. Sipariş numarasının irsaliyede ve faturada da yer almasını istemek üçlü eşleştirmeyi kolaylaştırır. Yazılı sipariş onayı gelmeden termini başlamış saymayın (bkz. sipariş onayı).

Ayrıntı: satın alma sipariş formu örneği (Excel)

Satın alma talebi (purchase requisition)

Bir departmanın ihtiyacını satın alma birimine ilettiği iç talep.

Satın almacı notu: Talep formu ne kadar standartsa teklif o kadar hızlı gelir. Marka, ambalaj birimi ve teslim yeri eksik talep, en az bir tur gecikme demektir.

Ayrıntı: satın alma talep formu örneği (Word ve Excel)

Sipariş onayı (order confirmation)

Tedarikçinin siparişi kabul ettiğini ve koşulları teyit ettiğini bildiren yazı.

Satın almacı notu: Sipariş yazısı gönderip yazılı onay almadan termini başlamış saymayın. Sözlü teyit de sözleşmeyi kurabilir (TBK md. 12: kural olarak şekil serbestisi), ama uyuşmazlıkta ispatı zordur — HMK md. 200 belirli tutarın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatını ister.

Stok devir hızı (inventory turnover)

Stoğun bir dönemde kaç kez yenilendiğini gösteren oran.

Satın almacı notu: Sarf malzemede düşük devir hızı, bağlanmış nakit ve raf ömrü riski demektir; yüksek devir ise stoksuz kalma riskini artırır.

Ş

Şartname (specification)

Alınacak ürün veya hizmetin teknik ve idari gereklerini tanımlayan belge.

Satın almacı notu: Şartname ne kadar markadan bağımsız yazılırsa rekabet o kadar artar; marka adı yazmak yerine teknik özellik ve standart yazmak doğru yöntemdir.

Ayrıntı: malzeme grubuna göre teknik şartname örnekleri

T

Tail spend (tail spend)

Harcamanın tutarca küçük dilimini oluşturan, çok sayıda tedarikçiye ve küçük alıma dağılmış alımlar (Pareto / ABC sıralamasının kuyruğu).

Satın almacı notu: Bu alımlarda yük yalnız birim fiyat değildir; ayrı ayrı alındığında her biri ayrı talep, onay, sipariş ve fatura işlemi gerektirir. Kendi verinizde ölçmek için: satın alma harcama analizi.

TDS / Teknik veri sayfası (technical data sheet)

Ürünün teknik özelliklerini, uygulama koşullarını ve sarfiyat değerlerini gösteren üretici belgesi.

Satın almacı notu: Boya, kimyasal ve yapı malzemelerinde miktar hesabı TDS’teki sarfiyat değeri üzerinden yapılmalıdır; katalog görselindeki rakam değil.

Ayrıntı: boya miktarı hesaplayıcı (sarfiyat ve fire payıyla m² → litre)

Tedarik süresi (lead time)

Siparişin verilmesinden teslime kadar geçen süre.

Satın almacı notu: Termin “stoktan” mı “üretimden” mi “ithalattan” mı sorulmalıdır; aynı ürün için bu üç cevap 2 gün ile 8 hafta arasında fark yaratır.

Ayrıntı: tedarikçi sayısı teslim süresini nasıl etkiler

Tedarik talebi (sourcing request)

İhtiyacı olan tarafın, karşılanmasını istediği kalemleri, miktarları ve teslim koşullarını bildirerek satın alma birimine ya da tedarikçiye ilettiği talep. Terim bağlama göre iç talebi (satın alma talebi) ya da tedarikçiye giden fiyat isteğini (RFQ) anlatır.

Satın almacı notu: Katalogsuz tedarikte süreç talebin kendisiyle başlar: kalem listesi gelir, kalemler araştırılır ve tek tek fiyatlandırılır. Talep ne kadar eksiksizse (marka ya da muadil kabulü, ambalaj birimi, teslim yeri) teklifler o kadar çabuk gelir ve o kadar karşılaştırılabilir olur.

Ayrıntı: satın alma talep formu örneği (Word ve Excel)

Teminat (guarantee / bond)

Yükümlülüğün yerine getirileceğini güvence altına alan bedel veya mektup.

Satın almacı notu: Kurumsal sarf alımlarında teminat nadirdir; büyük tutarlı proje alımlarında ve kamu işlerinde gündeme gelir.

Teslim tutanağı (delivery record)

Teslim edilen malın teslim edenin ve teslim alanın adı, tarihi, kalemi ve miktarıyla birlikte, varsa eksik ve hasar notlarıyla imzalandığı belge. İrsaliye sevkiyatı belgeler; teslim tutanağı teslimin hangi durumda gerçekleştiğini ayrıca kayda geçirir. Çalışana kişisel koruyucu donanım ya da demirbaş teslimi için kullanılan biçimi zimmet tutanağıdır.

Satın almacı notu: Kısmi teslimi çekince ileri sürmeden kabul eden alıcı, tacirler arası satışta haklarını yalnızca teslim edilmeyen kısım hakkında kullanabilir (TTK md. 23/1-(a)); bu yüzden eksik kalemi ve hasarı tutanağa yazmadan imzalamayın. Çok adresli teslimatta her adres için ayrı tutanak isteyin.

Toplam sahip olma maliyeti (total cost of ownership)

Satın alma fiyatına ek olarak nakliye, kurulum, bakım, sarf ve bertaraf maliyetlerinin tümü.

Satın almacı notu: Ucuz alınan yazıcı pahalı tonerle çalışıyorsa, TCO yüksektir. Fiyat karşılaştırması TCO üzerinden yapılmalıdır.

Ayrıntı: yazıcıda örnek: toner ve kartuş sayfa başı maliyet karşılaştırması

U

Uygunluk beyanı (declaration of conformity)

Üretici veya ithalatçının, ürünün ilgili düzenlemelere uygun olduğunu beyan ettiği belge.

Satın almacı notu: KKD ve elektrikli ekipmanda AT/AB uygunluk beyanı, CE işaretinin belgesel karşılığıdır; işaretin kendisi tek başına yeterli kanıt değildir.

V

Vade (payment term)

Fatura tarihinden ödemeye kadar tanınan süre.

Satın almacı notu: Vade bir finansman aracıdır ve bedeli vardır. 60 gün vade isteyen alıcı, peşin fiyata göre daha yüksek bir birim fiyat görmeyi beklemelidir.

Ayrıntı: vadeli alımda finansman maliyeti hesaplayıcı

Vade farkı (term surcharge)

Vadeli ödemenin finansman bedeli: vadeli fiyatın içine eklenir ya da ödeme kararlaştırılan vadeden sonra yapılınca ayrıca faturalanır.

Satın almacı notu: Vade farkı iki biçimde karşınıza çıkar: teklifteki vadeli fiyatın içine gömülü olarak ya da ödeme, kararlaştırılan vadeden sonra yapıldığında ayrıca kesilen vade farkı faturasıyla. İkincisi KDV’li gelir. Peşin fiyatı ayrıca sormak karşılaştırmayı netleştirir.

Ayrıntı: vadeli alımda finansman maliyeti hesaplayıcı

Y

Yaklaşık maliyet (estimated cost (public procurement))

Kamu idaresinin, ihaleden önce her türlü fiyat araştırması yaparak KDV hariç belirlediği ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterdiği tutar (4734 sayılı Kanun md. 9). İhale ve ön yeterlik ilanlarında yer almaz; teklif açılış oturumunda teklif fiyatlarıyla birlikte açıklanır (md. 36).

Satın almacı notu: Kamu alıcısı yaklaşık maliyet için tedarikçiden fiyat bildirimi ya da proforma fatura isteyebilir; ancak gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve hesapta hataya yol açabilecek bildirimleri ve proformaları değerlendirmeye almaz (Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 8/1). Bir limitte hangi tutarın esas alındığı (yaklaşık maliyet mi, piyasada fiyat araştırması mı) ilgili maddeye göre değişir.

Ayrıntı: yaklaşık maliyet hesaplama: dayanaklar ve hesap cetveli

Yedek parça (spare part)

Bir ekipmanın arızalanan parçasının yerine kullanılan bileşen.

Satın almacı notu: Kritik yedek parçada karar “ne kadar ucuza alırım” değil, “bu parça yoksa üretim kaç saat durur” sorusuyla verilir.

Ayrıntı: kritik yedek parça stok seviyesi ve emniyet stoğu nasıl belirlenir

Z

Zimmet tutanağı (issuance record)

Kişisel koruyucu donanım veya demirbaşın çalışana teslim edildiğini gösteren imzalı belge.

Satın almacı notu: Mevzuat tutanağın biçimini düzenlemez, ama KKD’nin verildiğini ispat yükü uygulamada işverendedir; denetimde bunun pratik kanıtı sipariş veya fatura değil, çalışanın imzaladığı zimmet (teslim) tutanağıdır. Teslim anında imzalatılmalıdır.

Ayrıntı: KKD zimmet tutanağı: ne yazmalı, nasıl doldurulmalı

Zorunlu stok (minimum stock)

Hiçbir koşulda altına düşülmemesi gereken stok seviyesi.

Satın almacı notu: Zorunlu stok, kritik stok seviyesinden farklıdır: kritik seviye sipariş tetikler, zorunlu stok ise operasyonun durmaması için dokunulmayan tabandır.

Bu sözlük ticari ve mali terimleri kapsar. Şartnamede geçen teknik künyeler — EN 388, EN ISO 20345, ISO 16890 gibi — ayrı bir sayfada toplandı: standart künyeleri dizini, her numaranın resmî başlığını ve yürürlükteki baskısını verir.

İhtiyaç listenizi gönderin, teklifiniz 1 iş günü içinde hazır olsun.

Liste, fotoğraf veya Excel — nasıl kolaysa öyle gönderin. Standart kalemlerde teklifi aynı iş günü çıkarmayı hedefleriz. Özel üretim, ithalat veya 50+ kalemlik listelerde süre uzayabilir; ne kadar süreceğini talebi aldığımız gün yazılı olarak bildiririz.