Pazartesi – Cuma, 09.00 – 18.00 WhatsApp 7/24

KKD EN Standartları: Etiketteki Kodları Okuma Kılavuzu

EN 397, EN 388, EN ISO 20345, EN 149, EN 14387 ve EN 361 — kişisel koruyucu donanım etiketindeki kodların, seviyelerin ve A2B2E2K2 gibi filtre kodlarının satın almacı için anlamı.

Kısa cevap

KKD etiketindeki EN kodları ne anlama gelir?

EN kodu, kişisel koruyucu donanımın hangi Avrupa standardına göre test edildiğini gösterir: EN 397 baret, EN 166 (yerine geçen: EN ISO 16321-1) koruyucu gözlük, EN 388 mekanik risklere karşı eldiven, EN ISO 20345 iş ayakkabısı, EN 149 solunum maskesi, EN 352 kulak koruyucu, EN 361 tam vücut emniyet kemeri, EN ISO 20471 yüksek görünürlüklü giysi. Kodun yanındaki rakam ve harfler ise koruma seviyesini belirtir — asıl bilgi oradadır.

Neden standart kodu okumayı bilmek gerekir?

Teklif üzerinde “iş eldiveni — 500 çift” yazması hiçbir şey ifade etmez. Aynı isimle satılan iki eldivenden biri EN 388 kesilme sınıfı 1, diğeri sınıf 5 olabilir; aralarında hem koruma hem fiyat açısından kat kat fark vardır.

Standart kodunu okumak satın almacıya üç şey kazandırır: teklifleri gerçekten karşılaştırabilmek, iş güvenliği uzmanının belirlediği koruma seviyesini şartnameye doğru yazabilmek ve denetimde ürünün uygunluğunu belgeleyebilmek.

Baret — EN 397 ve EN 12492

Baret standartları ve ek işaretler
KodAnlamı
EN 397Endüstriyel koruyucu baret — düşen cisimlere karşı temel koruma
EN 12492Dağcılık/yüksekte çalışma bareti — dört yönlü darbe emilimi; çene bandı standartta belirtilen kuvvete dayanır ve açılmaz, baret düşme sırasında başta kalır
LDYanal deformasyona dayanım — yalnız EN 397:2012+A1; 2025 baskısında kaldırıldı
-20°C / -30°CDüşük sıcaklıkta kullanım
+150°CYüksek sıcaklıkta kullanım
440 V ACElektriksel yalıtım — EN 397:2012+A1 işareti; 2025 baskısında bu şart EN 50365:2023’e taşındı (havalandırmalı baretlerde yalıtım beyanı yapılamaz)
Tip 1 / Tip 2Yalnız EN 397:2025 — Tip 1 tepe darbesi; Tip 2 ön, yan ve arka darbe de, çene bandı fabrikada takılı ve standartta belirtilen kuvvetin üstüne dayanır
MMErimiş metal sıçramasına karşı koruma

Not: bazı üreticiler alev direnci gibi ek özellikleri de belirtir; bunlar üreticiden üreticiye değiştiği için şartnameye yazarken üreticinin kendi beyanına dayanmak gerekir. Yüksekte çalışmada EN 397:2012 bareti tek başına yeterli değildir: çene bandı belirli bir kuvvette açılacak şekilde tasarlanmıştır, düşme sırasında baret başta kalmaz. Bu iş için EN 12492 ya da EN 397:2025 Tip 2 aranır.

İş eldiveni — EN 388, EN 407, EN 511, EN ISO 374

EN 388, eldivenin mekanik risklere karşı performansını dört ya da altı haneli bir kodla verir. Sıralama sabittir: aşınma – kesilme (döner bıçak) – yırtılma – delinme – ISO 13997 kesilme (A–F) – darbe (P).

EN 388 eldiven kodunun hane hane anlamıAltı haneli kod soldan sağa: aşınma, kupa testiyle kesilme, yırtılma, delinme, ISO 13997 harf sınıfı ve darbe koruması.4Aşınma1–43Kesilme(kupa testi)1–54Yırtılma1–42Delinme1–4CKesilme(ISO 13997)A–FPDarbevarsaEN 388:2016+A1:2018X = o deney yapılmadı · yüksek rakam daima daha iyi değildir, işin riskine uygun sınıf seçilir
EN 388 eldiven kodunun hane hane anlamı
EN 388 performans seviyeleri
HaneTestÖlçek
1.Aşınma direnci1–4
2.Kesilme direnci (döner bıçak)1–5
3.Yırtılma direnci1–4
4.Delinme direnci1–4
5.ISO 13997 kesilme (2016 revizyonu)A–F
6.Darbe korumasıP veya boş

Rakam ve harf yükseldikçe direnç artar (F en yüksek); P, darbe testinin geçildiğini gösterir. EN 388:2016 ile gelen A–F kesilme sınıfı daha güvenilirdir. Her seviyenin ve harfin eşik değeri (newton, döngü, endeks) standardın kendisindedir ve burada basılmaz; değeri ürünün EN 388 test raporundan okuyun. Keskin metal işlenen yerlerde en az C, sac kenarı ve cam işlerinde D ve üzeri aranır.

Diğer eldiven standartları
KodKapsamNe zaman aranır
EN 407Termal riskler — 6 hane: tutuşma davranışı, temas ısısı, konvektif ısı, radyan ısı, küçük miktarda erimiş metal sıçraması, büyük miktarda erimiş metal (her biri 1–4; X = deney yapılmadı)Kaynak, döküm, fırın işleri. Dökümde 5. ve 6. haneler ayrı ayrı istenir
EN 511Soğuk — konvektif soğuk (0–4), temas soğuğu (0–4), su geçirgenliği (yalnızca 0 veya 1; 1 = su deneyini geçti)Soğuk hava deposu, dış saha kışı
EN ISO 374-1Kimyasal — Tip A/B/C ve kimyasal harf kodları (A–T)Kimyasal elleçleme
EN ISO 374-5Mikroorganizma — virüs koruması ayrı işaretlenirLaboratuvar, atık, sağlık

EN ISO 374-1 tipleri koruma kapsamını ve süresini anlatır: Tip A en geniş, Tip C en dar kimyasal kapsamdır. Her tipin gerektirdiği kimyasal sayısı ve direnç süresi standardın kendisindedir. Şartnameye artık çıplak “EN 374” yazmayın: EN 374 serisi EN ISO 374 serisine taşındı (kimyasal tarafı EN ISO 374-1:2016+A1:2018, mikroorganizma tarafı EN ISO 374-5:2016); bu geçişte eski “düşük kimyasal direnç” beher piktogramı kaldırıldı ve harf şartı Tip A/B/C düzenine dönüştü. Doğru yazım: “EN ISO 374-1 Tip B, harf kodları J, K ve L” (her tip için gereken harf sayısını standarttan okuyun).

İş ayakkabısı — EN ISO 20345 sınıfları

EN ISO 20345, koruyucu burunluk taşıyan iş ayakkabılarının standardıdır. Sınıf harfi burunluğun ötesinde hangi ek özelliklerin bulunduğunu söyler.

İş ayakkabısı koruma sınıfları: S1’den S3S’e ne ekleniyorS1 temel korumayı, S1P metal delinme dayanımlı ara tabanı, S3 su geçirmezliği, S3S ise metal olmayan ara tabanı ekler.S1Kapalı topuk · antistatikYağa dayanıklı tabanS1PS1 +METAL delinmeyedayanıklı ara tabanS3S1P +Su geçirmezlikTırtıklı tabanS3SS3 +METAL OLMAYAN(tekstil) ara tabanTS EN ISO 20345:2022P = metal ara taban · S = metal olmayan ara tabanŞartnameye yalnızca S3S yazmak, metal ara tabanlı ürünleri dışlar.
İş ayakkabısı koruma sınıfları: S1’den S3S’e ne ekleniyor
EN ISO 20345:2022 sınıfları — üretici kılavuzlarındaki tanımlarla (ör. Sievi)
SınıfEk özelliklerÖrnek kullanım
SBTemel gereklilik — koruyucu burunlukGenel amaçlı
S1SB + kapalı topuk bölgesi + antistatik (A) + topukta enerji absorpsiyonu (E)Kuru iç mekân, atölye
S1P / S3 / S5İlgili sınıf + metal (çelik) ara taban, çivi ile delinme deneyi2022 sürümünde kaldırılmadı; çelik ara taban kabul ediliyorsa bu kod yazılır
S1PL / S1PSS1 + delinme direnci — PL ve PS: metal olmayan ara taban; ikisi farklı çivi çapıyla denenir (çap standarttadır)Çivi/talaş riski olan iç mekân
S2S1 + üst malzemede su nüfuzu ve emilimi direnci (WPA)Islak zemin, gıda, temizlik
S3L / S3SS2 + delinme direnci (L veya S) + profilli tabanŞantiye, dış saha
S4Kalıplanmış polimer/kauçuk gövde (çizme) + antistatik + enerji absorpsiyonuÇok ıslak ortam
S5L / S5SS4 + delinme direnci + profilli tabanŞantiye çizmesi
S6S2 + tüm ayakkabıda su geçirmezlik (WR)Membranlı, sürekli ıslak dış saha
S7L / S7SS3 + tüm ayakkabıda su geçirmezlik (WR)En kapsamlı dış saha seçimi

Dikkat: Standart 2022’de revize edildi. Yakıt ve yağ direnci (FO) artık S1–S5’in içinde değil, ayrıca istenmelidir; kayma direncinde SRA/SRB/SRC kodları kaldırılıp tek bir SR düzenine geçildi (Ø bir kaymazlık derecesi değil, deneyden muaf çivili/kramponlu tabanların işaretidir). Eski sürüme göre belgelendirilmiş ürünler belgeleri dolana kadar SRC taşımaya devam edebilir; yeni şartnameye yine de SR yazın. Dikkat: S1P, S3 ve S5 KALDIRILMADI. Üretici kılavuzlarına göre 2022 sürümünde delinme direnci üçe ayrıldı: P metal (çelik) ara taban, PL ve PS metal olmayan ara taban (iki ayrı delinme deneyi). Bu tanımları standart metniyle karşılaştırmadık; geçerli olan, ürünün işaretlemesindeki ve belgesindeki koddur. Cofra’nın 2022 tablosu S3’ü “S2 + P + profilli taban”, S5’i “S4 + P” olarak verir. Üretici örneği (Sievi): geçerli işaretler “S3S, S3L, S1P, S1PS, S1PL”. Yani S3L/S3S, S3’ün “yeni yazımı” değil farklı bir üründür; şartnameye yalnızca S3S yazmak çelik ara tabanlı bütün ürünleri eler. Ara taban malzemesini serbest bırakmak istiyorsanız “S3, S3L veya S3S” diye üçünü birden yazın. Delinme riski olan şantiye işlerinde S3 ailesi aranır; ofis-depo geçişli işlerde risk değerlendirmesi izin veriyorsa S1 ailesi yeterli olabilir ve daha hafif olabilir — konfor, kullanım oranını doğrudan etkiler.

Solunum koruyucu — EN 149 (FFP1 / FFP2 / FFP3)

EN 149 filtre sınıfları
SınıfKoruma düzeyiÖrnek kullanımYeniden kullanım
FFP1En düşükKaba toz, zararsız partikülNR işaretliyse tek vardiya
FFP2OrtaKuvars tozu, ahşap tozu, metal dumanıNR: tek vardiya
FFP3En yüksekİnce toksik partikül, biyolojik ajanNR: tek vardiya

Her sınıfın asgari filtrasyon değeri EN 149’un kendisindedir; şartnameye sınıfı yazın. Etikette NR yazıyorsa maske tek kullanımlıktır (non-reusable) ve tek vardiya için tasarlanmıştır; R yazıyorsa üretici talimatına göre sınırlı yeniden kullanım mümkündür. Nefes direnci hissedilir şekilde arttığında vardiya bitmeden değiştirilir.

Gaz filtresi kodu — “A2B2E2K2” ne demek? (EN 14387)

FFP maskeler (EN 149) yalnızca partikülü tutar: toz, sis, duman. Tiner, amonyak, klor, kükürt dioksit gibi gaz ve buharlara karşı koruma sağlamazlar. Gaz riski varsa yarım/çeyrek maske (EN 140) ya da tam yüz maske (EN 136) üzerine takılan gaz filtresi gerekir — ve şartnamelerde karşınıza çıkabilecek bir kod şudur: A2B2E2K2. (Aynı filtre üreticiye göre ABEK2 diye de yazılır; dört sınıf da aynıysa ikisi aynı şeydir.) Harfler hangi madde grubuna karşı olduğunu, rakam ise kapasiteyi gösterir.

Dikkat: Buradan “şartnameye FFP yasaktır yazayım” sonucu çıkmaz. Gaz ve partikül için tek kullanımlık, valfli filtreli yarım maskeler de meşru bir seçenektir (EN 405); bunlar FFP değil FFA / FFABEK diye işaretlenir — örneğin 3M 4279+ üzerinde FFABEK1P3 R D yazar. Mutlak yasak yerine gereken korumayı tarif edin.

Gaz filtresi tipleri (EN 14387) ve üretici kılavuzlarındaki renk bantları (ör. Dräger)
KodRenk bandıNeye karşıSatın alırken
AKahverengiKaynama noktası 65 °C üzerindeki organik gaz ve buharlar (tiner, ksilen, stiren)Boya, yapıştırıcı ve solvent işlerinde risk değerlendirmesi başka gaz göstermiyorsa tek başına yeterli olabilir
AXKahverengiKaynama noktası 65 °C ve altındaki organik bileşikler (aseton, bütan, metanol)Dikkat: Tek kullanımlıktır ve sınıf rakamı almaz. A ile aynı iş değildir; karıştırılırsa filtre vardiya bitmeden tükenir
BGriİnorganik gaz ve buharlar (klor, hidrojen sülfür)Dikkat: Karbon monoksiti kapsamaz
ESarıKükürt dioksit ve üreticinin beyan ettiği diğer asit gazları (ör. hidrojen klorür)Dikkat: Azot oksitler bu harfe girmez — onlar için NOP3 filtresi gerekir
KYeşilAmonyak ve organik amonyak türevleriSoğutma tesisi, gübre deposu, ahır
PBeyazPartikül — toz, sis, duman (EN 143’e göre P1/P2/P3)Gaz filtresiyle birlikte verilirse kombine filtre olur: A2B2E2K2-P3
HgP3Kırmızı + beyazCıva buharıDikkat: Azami kullanım süresi 50 saat — Dräger bunu EN 14387 gereği olarak verir
NOP3Mavi + beyazAzot oksitlerDikkat: Tek kullanımlık olduğu filtre üzerinde yazılıdır

Kombine filtrede kaç tip varsa o kadar bant bulunur: A2-P3 iki bant taşırken A2B2E2K2-P3 beş bant taşır. Muayenede “iki bant” aramak doğru ürünü reddettirir. Dikkat: Tabloda temel tipler var; standart bunların dışında özel tipler de tanımlar. Karbon monoksit (CO) filtreleri EN 14387’nin kapsamı dışındadır — standardın kendi kapsam cümlesi bunu açıkça söyler; radyoaktif iyot (Reaktor) filtreleri de ayrı kullanım kurallarına tabidir. Her ikisi de iş güvenliği uzmanının yazılı seçimiyle, künyesi ayrıca doğrulanarak alınır.

Koddaki rakam kapasitedir — koruma faktörü değil. Ama kapasite belirli bir konsantrasyonda doğrulandığı için, üreticiler aynı rakamı filtrenin kullanılabileceği azami konsantrasyon olarak da ilan eder.

Bu ayrım KKD şartnamelerinin en pahalı yanlış anlamasıdır ve iki yönü birden bilmek gerekir. Dräger’in seçim kılavuzunun ifadesiyle filtreler “are classified according to their capacity (gas filter) or their efficiency (particle filters)”: gaz filtresinde sınıf kapasiteyi, partikül filtresinde verimi anlatır. Dolayısıyla A2B2E2K2 takan bir yarım maske, A1B1E1K1 takana göre daha yüksek bir koruma faktörü vermez — filtre daha uzun dayanır. Ama üreticiler sınıf başına bir azami kullanım konsantrasyonu ilan ettiği için, o konsantrasyonun üzerinde sınıf 1 filtre kullanılamaz: orada sınıf 2, “daha iyi koruma” değil kullanılabilir tek seçenek olur. Sınıfın kapasite sınırını filtre üreticisinin kullanım bilgisinden okuyun; bu sayfa o değerleri basmaz.

İkinci ve şartnamelerde gözden kaçabilen tavan şudur: Dräger’in kılavuzu “Maximum permissible concentration = nominal protection factor × OEL” diyor — yani cihazın koruma faktörü ile maddenin mesleki maruziyet sınır değerinin çarpımı. Gerçek sınır, sınıf tavanı ile bu çarpımdan hangisi düşükse odur. Şartnameye sınıf yazan ama maruziyet ölçümüne bakmayan bir idare, kâğıt üzerinde uygun ama sahada yetersiz bir cihaz almış olur. Bu yüzden filtre sınıfı bir tercih değil, iş güvenliği uzmanının ölçüme dayalı yazılı seçimidir; şartname o seçimi aktarır.

Dikkat: Gaz filtresinin ömür sonu göstergesi yoktur — kullanıcı doyduğunu kokudan anlar. Dräger: “Never use any kind of filtering respiratory protection device… when the contaminant has poor or no warning properties (smell, taste or irritation), such as aniline, benzene, carbon monoxide, and ozone.” Bu maddelerde filtreli cihaz değil, temiz hava beslemeli sistem gerekir. Aynı şey oksijeni yetersiz ve konsantrasyonu bilinmeyen ortamlar için de geçerlidir: filtre havayı temizler, oksijen üretmez.

Koruma faktörünü belirleyen şey ise yüz parçasıdır — yarım maske mi, tam yüz maske mi — ve partikül tarafında filtrenin verim sınıfıdır (P1/P2/P3, EN 143). 3M’in Avrupa teknik bülteni koruma faktörü kavramını EN 529 standardına bağlar; aynı filtreyle tam yüz maske yarım maskeye göre eşit ya da yüksek faktör verir (bültenin kendi tablosunda P1’de üç ülkede de eşit, P3’te belirgin biçimde yüksektir). Dikkat: Sayısal koruma faktörleri ülkeden ülkeye değişir ve bülten Türkiye için bir değer vermez; şartnameye faktör sayısı yazmak yerine yüz parçası tipini, filtre kodunu ve sızdırmazlık gereksinimini yazın.

Dikkat: Künye: EN 14387’nin CEN’deki yürürlükteki baskısı 2021’dir (BSI kaydı: “BS EN 14387:2021 supersedes EN 14387:2004+A1:2008”); partikül tarafında EN 143:2021 yürürlüktedir. Buna rağmen filtre kalemine baskı yılı yazmayın — ve bunun gerekçesi tam olarak bu iki standardın karşılaştırılmasında görünüyor. AB’nin KKD Tüzüğü kapsamındaki uyumlaştırılmış standart listesinde (Commission Implementing Decision (EU) 2026/1279, Ek I) EN 143 için 2021 baskısı yazılıyken, EN 14387 için hâlâ 2004+A1:2008 yazıyor. Yani bir standardın CEN’deki güncel baskısı ile CE uygunluk karinesi veren künye aynı anda ilerlemeyebilir; piyasadaki filtrelerin belgeleri bir süre daha önceki baskıya atıf yapar. “TS EN 14387’ye uygun” demek her iki belgeye göre üretilmiş ürünü de kapsar — yıl yazmak teklif havuzunu gereksiz daraltır ve itiraz üretir. (Bağlantı standardı EN 148-1’de durum daha da ileri gitti: 1999 künyesi, AB’nin 2026/1971 sayılı Uygulama Kararı ile 4 Eylül 2026’da listeden tümüyle çıkarıldı; 2018 baskısının listeye alınması da beklenmiyor. Standart CEN’de yürürlükte kalıyor, yalnız CE uygunluk karinesi veren listede artık yok. Bağlantı ailesini tanımlamak için numarayı yıl yazmadan kullanın.)

İyi örnek

“Tam yüz maske (TS EN 136) ile kullanılmak üzere, TS EN 14387’ye uygun A2B2E2K2-P3 kombine filtre; bağlantı EN 148-1 standart dişli (Rd40). Filtre üzerinde tip, sınıf, renk bandı, raf ömrü sonu ve üretici bilgisi ile “EN 14387” ibaresi bulunacak, ambalajı açılmamış teslim edilecektir. Yarım/çeyrek maske (TS EN 140) kalemlerinde tip ve sınıf maruziyet ölçümüne göre yazılacak (ör. A2 veya A2-P3); gövde ve filtre ayrı kalem olarak alınıyorsa üreticinin yazılı uyum beyanı istenecektir.”

Üç ayrıntı bu cümleyi işe yarar kılıyor. Birincisi kütle: yarım maskeye doğrudan bağlanan filtrenin ağırlığı sınırlıdır — üretici kılavuzlarındaki karşılığı “half masks … for respiratory filters up to 300 g”. A2B2E2K2-P3 gibi dört gazlı + P3’lü kombine filtreler bu sınırı zorlayabilir; yarım maske için filtrenin ağırlığını üretici föyünden okuyup sınır içinde kalan bileşimi (ör. A2, A2-P3) seçin. Ağır bir kombineyi yarım maske kalemine yazmak, takılan ama kullanılması uygun olmayan bir ürün aldırır.

İkincisi işaretleme: raf ömrü sonu bir piktogramla da gösterilebilir; “üretim tarihi okunaklı basılacak” diye şart koşmak, kurallara tam uyan filtreleri eleyebilir. Üçüncüsü bağlantı: EN 148-1 standart dişi (Rd40) markadan bağımsız bir ailedir ve o ailede farklı üreticilerin filtreleri kullanılabilir — üreticiler bunu kendi föylerinde beyan eder; buna karşılık bazı yarım maskeler üreticiye özel bayonet bağlantı kullanır ve orada markalar arası takılabilirlik yoktur. Şartnamede hangi bağlantı ailesini istediğinizi yazın ve gövde ile filtreyi ayrı kalem alıyorsanız her iki hâlde de üreticinin yazılı uyum beyanını isteyin — yoksa depoda birbirine takılmayan iki kutu kalır.

Dikkat: Son bir daraltma tuzağı: şartnameye kısaca “ABEK2” yazmak, A2B2E2K1 gibi gaz başına farklı sınıf taşıyan meşru ürünleri eler. Sınıfı gaz başına yazın; hepsi aynı olacaksa bunu ayrıca belirtin.

Yüksek görünürlük — EN ISO 20471 sınıfları

EN ISO 20471 görünürlük sınıfları
SınıfAsgari malzeme alanı (fluoresan zemin ve reflektif bant)Örnek kullanım
Sınıf 1En küçükTrafikten uzak, düşük hızlı alan
Sınıf 2OrtaŞehir içi yol çalışması, depo/lojistik
Sınıf 3En büyükOtoyol, gece çalışması

Sınıf yalnızca malzeme alanıyla belirlenir; bu yüzden küçük bedenlerde aynı sınıfı tutturmak için tasarım değişir. Asgari alan değerleri (m²) standardın tablosundadır; tedarikçiden sınıfı ve alanı gösteren deney raporunu isteyin. Beden bazlı sipariş verirken sınıfın her bedende korunduğunu teyit ettirin.

Yüksekte çalışma — EN 361 ve ilgili standartlar

Düşme durdurma sistemi standartları
KodBileşen
EN 361Tam vücut emniyet kemeri (düşme durdurma)
EN 358Pozisyonlama ve kısıtlama kemeri
EN 354Bağlantı halatı (lanyard)
EN 355Enerji sönümleyici — düşme sırasında darbe kuvvetini sınırlar
EN 360Geri sarmalı düşme durdurucu
EN 362Konnektör / karabina

Bu ekipmanlar kategori III’tür: hayati tehlikeye karşı koruma sağlarlar. Düşme yaşamış bir sistem, gözle hasar görünmese dahi kullanımdan çıkarılır — enerji sönümleyici tek kullanımlıktır.

Kategori I, II, III farkı ve CE kontrolü

Türkiye’de piyasaya arz edilen KKD, (AB) 2016/425 sayılı Tüzük dikkate alınarak hazırlanan Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği’ne (RG 1 Mayıs 2019, sayı 30761) tabidir. Yönetmelik KKD’yi Ek-1’deki üç risk kategorisine ayırır (md. 19) ve uygunluk değerlendirme yolu kategoriye göre değişir (md. 20): Kategori I — üretimin dâhili kontrolü (Modül A); Kategori II — AB Tip İncelemesi (Modül B) ve ardından üretimin dâhili kontrolüne dayalı tipe uygunluk (Modül C); Kategori III — Modül B ve ardından ya üretimin dâhili kontrolüne ve ürünün rastgele aralıklarla denetimli muayenesine dayalı tipe uygunluk (Modül C2) ya da üretim sürecinin kalite güvencesine dayalı tipe uygunluk (Modül D). İstisna (md. 20/2): tek bir kullanıcıya uyacak şekilde tek birim olarak imal edilen Kategori III KKD, Kategori II yoluna (Modül B + C) tabidir.

İşveren tarafında, Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 2 Temmuz 2013, sayı 28695) işyerinde kullanılan KKD’nin “Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak” tasarlanıp üretilmesini ister (md. 6/1-a; atıf, yönetmeliğin adıyladır).

KKD kategorileri
KategoriRiskÖrnekCE işareti
Kategori IYalnız asgari düzeydeki riskler (Ek-1’de sayılı)Bahçe eldiveni, güneş gözlüğüCE (onaylanmış kuruluş numarası yok)
Kategori IIKategori I ve III dışında kalan risklerBaret, koruyucu gözlük, iş ayakkabısıCE (numara yok)
Kategori IIIÖlüm veya sağlığa geri dönüşü olmayan zararlar gibi çok ciddi sonuçlara neden olan risklerEmniyet kemeri, solunum koruyucu, kimyasal eldivenCE + dört haneli onaylanmış kuruluş numarası

Pratik kontrol: kategori III bir üründe CE’nin yanında dört haneli numara yoksa uygunluk şüphelidir. Bu, teklif aşamasında ürün etiketi fotoğrafıyla kolayca doğrulanabilir. Kategori II ve III ürünlerde AB Tip İnceleme Belgesi tip numarasını ve geçerlilik son tarihini gösterir; yeni düzenlenen ya da yenilenen belgenin geçerlilik süresi 5 yılı aşamaz (Ek-5, 6.1 ve 6.2). Kategori I’de tip incelemesi yoktur.

Numarası ya da baskısı değişen standartlar

Standartlar sabit değildir: numarası değişir, bölümlere ayrılır, geri çekilir. Şartnameye geri çekilmiş bir numarayı yazmak, yeni belgelendirilmiş ürünleri teklif dışı bırakır; eski baskıya kilitlemek ise üreticiyi karşılayamayacağı bir koda zorlar. Aşağıdaki tablo, KKD tarafında eski ya da hatalı yazımıyla karşılaşılabilecek künyeleri gösteriyor.

Bugün doğru yazım (25 Ağustos 2026 itibarıyla)
Eski / hatalı yazımBugünkü doğru künyeNe oldu
EN 374EN ISO 374-1 (kimyasal) · EN ISO 374-5 (mikroorganizma)EN 374 serisi EN ISO 374 serisine taşındı; piktogram ve harf düzeni değişti
EN 166EN ISO 16321-1 (ve göz koruması için ilgili bölüm)EN 166 ulusal kataloglarda geri çekildi; yerine EN ISO 16321 serisi geldi. Piyasada EN 166 işaretli ürün bir süre daha bulunur
EN 397:2012+A1EN 397 — yürürlükteki baskı 2025Başlık da değişti: “safety helmets” → “protective helmets”. Baskı yılını sabitlemek yerine “yürürlükteki baskı” yazmak daha güvenli
EN 352 (çıplak)EN 352-1 (kulaklık) · EN 352-2 (tıkaç)Her ikisi de 2020’de yenilendi; -2’nin A1 tadili 2024’te geldi
EN 12492:2012EN 12492 — yürürlükteki baskı 2025Yüksekte çalışma ve kurtarmada EN 397 yerine tercih edilen kask
EN 458:2016EN 458 — yürürlükteki baskı 20252016 baskısı 31 Aralık 2025’te geri çekildi. Bu bir ürün standardı değil, seçim kılavuzudur
EN 14387:2004+A1:2008EN 14387 — CEN’deki yürürlükteki baskı 2021Gaz ve kombine filtreler. BSI kaydı: “BS EN 14387:2021 supersedes EN 14387:2004+A1:2008”. Dikkat: Bu satır, baskı yılı yazmamak için en iyi gerekçedir: CEN’deki güncel baskı ile AB uyumlaştırılmış listedeki künye her zaman aynı anda ilerlemez
EN 143:2000EN 143 — yürürlükteki baskı 2021Partikül filtreleri (P1/P2/P3). Dikkat: EN 143’ü EN 149 ile karıştırmayın: EN 149 tek parça FFP maskenin, EN 143 maskeye takılan filtrenin standardıdır

Tam liste — dizindeki 144 standardın künyesi, yürürlükteki baskısı ve hangilerinin geri çekildiği — standart künyeleri dizininde. Genel kural: şartnameye baskı yılı yazmak zorunda değilsiniz. “TS EN ISO 20345’in yürürlükteki baskısına uygun” demek, hem eski hem yeni belgeli ürünü kapsar ve teklif havuzunu daraltmaz. Baskı yılını yalnızca iki sürüm arasında gerçekten fark eden bir özellik varsa sabitleyin.

Bu sayfadaki standartların Türk karşılıkları (TS) — TSE’de bakıldı, 23 Ekim 2026
Yürürlükteki TS künyesiKarşılığıTSE kabul tarihiNot
TS EN 388+A1EN 388:2016+A1:201828.01.2019TS EN 388:2016’nın yerine geçti
TS EN ISO 374-1EN ISO 374-1:201609.12.2016Tadil /A1:2018
TS EN ISO 20345EN ISO 20345:202228.04.2022Tadil /A1:2024
TS EN 149+A1EN 149:2001+A1:200913.07.2010TS EN 149:2005’in yerine geçti
TS EN 14387EN 14387:202112.04.2021—
TS EN 140EN 140:1998+AC:199924.02.2003—
TS EN 136EN 136:1998+AC:199924.02.2003—
TS EN 148-1EN 148-1:201828.01.2019TS EN 148-1:2003’ün yerine geçti
TS EN 361EN 361:200227.12.2004—
TS EN 355EN 355:200216.04.2004—
TS EN 360EN 360:202304.03.2024—
TS EN 352-1EN 352-1:202015.02.2021—
TS EN 352-2+A1EN 352-2:2020+A1:202408.07.20242021 tarihli TS EN 352-2’nin yerine geçti
TS EN 458EN 458:202521.05.2026Seçim kılavuzu
TS EN ISO 20471EN ISO 20471:201312.06.2013Tadil /A1:2016

Kaynak: TSE Standart Arama, TS numarasıyla tam eşleşme araması. Bu sayfadaki öteki standartların (EN 397, EN 12492, EN ISO 16321-1, EN 407, EN 511, EN ISO 374-5, EN 143, EN 405, EN 354, EN 358, EN 362, EN 166, EN 529, EN 50365) TS karşılığına bu tablo için bakılmadı. Türkçe şartnamede de aynı kural geçerli: TS numarasını yazın, yılı yalnız önemliyse.

Satın alma kontrol listesi

  • Şartnamede marka değil, EN standardı ve gereken performans seviyesi yazılı mı? (Örn. “EN 388 kesilme sınıfı en az C”)
  • Teklifte her kalem için standart kodu ve seviyesi belirtilmiş mi?
  • CE işareti ve kategori III ürünlerde dört haneli onaylanmış kuruluş numarası var mı?
  • AB Uygunluk Beyanı talep edildi mi? (İmalatçı beyanı KKD ile birlikte sunar ya da beyana erişim sağlayan internet adresini kullanım kılavuzuna yazar — KKD Yönetmeliği md. 9/8.)
  • Türkçe kullanım kılavuzu ürünle birlikte geliyor mu? (İmalatçı kılavuzu Türkçe hazırlar ve KKD ile birlikte sunar — md. 9/7.)
  • Beden kırılımı (ayakkabı, elbise, eldiven) sipariş öncesi netleştirildi mi?
  • Üretim tarihi yakın mı? (Özellikle baret ve emniyet kemerinde ömür üretimden sayılır)

Sık Sorulan Sorular

EN 388 kodundaki harfler ne anlama gelir?

EN 388:2016 revizyonuyla eklenen A–F harfi, ISO 13997 düz bıçak testine göre kesilme direncini gösterir. Harf ne kadar ileriyse kesilme direnci o kadar yüksektir ve bu ölçüm, eski döner bıçak testinden daha güvenilir kabul edilir. Her harfin newton eşiği standardın kendisindedir; değeri ürünün test raporundan okuyun.

S1P ile S3 iş ayakkabısı arasındaki fark nedir?

İkisi de delinme direncine sahiptir. Fark, üst malzemenin suya karşı davranışındadır: S3, üstte su nüfuzu direnci (WPA) ve profilli taban içerir; S1P içermez. Kuru iç mekânda S1P yeterli ve daha hafiftir, ıslak dış sahada S3 gerekir. Not: standart 2022’de revize edildi; üretici kılavuzlarına göre artık delinme direnci üçe ayrıldı — P metal (çelik) ara taban, PL ve PS metal olmayan ara taban (iki ayrı delinme deneyi). Dikkat: S1P ve S3 kaldırılmadı; S1PS/S3S onların “yeni yazımı” değil, metal olmayan ara tabanlı farklı üründür. Ara taban malzemesini serbest bırakmak için şartnameye “S3, S3L veya S3S” diye üçünü birden yazın. Tam su geçirmezlik gerekiyorsa S3 değil, S7 istenmelidir.

Baret üzerindeki 440 V AC işareti ne demek?

EN 397:2012+A1’e göre baretin elektriksel yalıtım özelliği taşıdığını gösterir; standart bir baret bu özelliği otomatik olarak taşımaz. EN 397:2025’te bu şart EN 50365:2023’e taşındı — yeni baskıyla belgelenmiş baretlerde elektrik işi için EN 50365 işaretini arayın; havalandırmalı baretlerde yalıtım beyanı yapılamaz.

Kategori III KKD’de neye dikkat etmeliyim?

CE işaretinin yanında dört haneli onaylanmış kuruluş numarası bulunmalıdır. Düşme durdurucu gibi yeniden kullanılan Kategori III ürünlerde üretici kılavuzundaki periyodik muayene yapılır ve kaydı tutulur; tek kullanımlık ürünlerde (ör. FFP maske) muayene yerine son kullanma tarihi ve saklama koşulu izlenir.

A2B2E2K2 ile A1B1E1K1 filtre arasındaki fark nedir?

Harfler aynı — ikisi de organik (A), inorganik (B), asit (E) ve amonyak (K) gazlarına karşıdır. Fark rakamdadır ve rakam kapasiteyi gösterir: sınıf 2 filtre daha uzun dayanır. Bu yüzden aynı maskeye takıldığında A2B2E2K2, A1B1E1K1’e göre daha yüksek bir koruma faktörü vermez. Ancak kapasite belirli bir konsantrasyonda doğrulandığı için üreticiler sınıf başına bir azami kullanım konsantrasyonu ilan eder; o değerin üzerinde sınıf 1 filtre kullanılamaz — orada sınıf 2 “daha iyi koruma” değil, kullanılabilir tek seçenektir. Gerçek sınır her zaman iki tavandan düşük olanıdır: sınıfın azami konsantrasyonu ve cihazın koruma faktörü × maddenin maruziyet sınır değeri. Bu yüzden filtre sınıfı şartnamede bir tercih değil, iş güvenliği uzmanının ölçüme dayalı yazılı seçimidir.

FFP3 maske gaz ve buhara karşı korur mu?

Hayır. FFP maskeler (EN 149) yalnızca partikül tutar: toz, sis, duman. Tiner, amonyak, klor gibi gaz ve buharlara karşı koruma sağlamazlar. Gaz riski varsa yarım/çeyrek maske (EN 140) ya da tam yüz maske (EN 136) üzerine takılan gaz filtresi (EN 14387) gerekir; hem gaz hem toz varsa kombine filtre kullanılır — örneğin A2B2E2K2-P3. Ayrıca gaz ve partikül için tek kullanımlık valfli filtreli yarım maskeleri tanımlayan ayrı bir standart vardır (EN 405); bu yüzden şartnameye “FFP yasaktır” gibi mutlak bir cümle değil, gereken korumanın tarifi yazılır.

Şartnameye marka yazmak doğru mu?

Gerekmedikçe hayır. Marka yazmak rekabeti daraltır ve fiyatı yükseltir. Doğru yöntem gereken standardı ve performans seviyesini yazmaktır; muadil kabul edilip edilmeyeceği kalem bazında ayrıca belirtilir.

Kaynaklar

  1. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG 30 Haziran 2012, sayı 28339; son değişiklik: AYM 22/7/2025, E.2024/54, K.2025/163 (md. 38; yürürlük 9/12/2025))
  2. Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 2 Temmuz 2013, sayı 28695), md. 6/1-a
  3. Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği — (AB) 2016/425 dikkate alınarak hazırlandı (RG 1 Mayıs 2019, sayı 30761), md. 9/7-8, 19, 20, Ek-1 ve Ek-5
  4. TSE Standart Arama — Türk karşılıkları tablosundaki standartların yürürlükteki TS künyeleri (erişim 23 Ekim 2026)
  5. uvex — koruyucu baret standartları (üretici teknik bilgi)
  6. uvex — koruyucu eldiven standartları (üretici teknik bilgi)
  7. 3M Aura 9300+ serisi teknik veri sayfası — NR (tek kullanım) beyanı (PDF)
  8. Dräger — solunum filtresi tipleri ve renk kodları; “classified according to their capacity (gas filter) or their efficiency (particle filters)” (üretici seçim kılavuzu, erişim 9 Eylül 2026)
  9. Dräger — Filter Selection Guide: “Maximum permissible concentration = nominal protection factor × OEL”, uyarı özelliği zayıf maddelerde filtreli cihaz kullanılmaması, Hg için EN 14387’ye göre 50 saat (PDF, erişim 9 Eylül 2026)
  10. Dräger — filtre sınıfları ve kullanım kısıtları (üretici seçim kılavuzu, erişim 9 Eylül 2026)
  11. CEN kataloğu — EN 148-1:2018 “Threads for facepieces — Part 1: Standard thread connection” (markadan bağımsız Rd40 bağlantı ailesi)
  12. BSI — BS EN 405:2001+A1:2009, gaz ve partikül için valfli filtreli yarım maskeler
  13. Commission Implementing Decision (EU) 2026/1279, Ek I — KKD Tüzüğü (AB) 2016/425 kapsamındaki uyumlaştırılmış standartlar (EN 143:2021 · EN 14387:2004+A1:2008 · EN 405:2001+A1:2009 · EN 140:1998 · EN 136:1998)
  14. Commission Implementing Decision (EU) 2026/1971 (AB Resmî Gazetesi, 4 Eylül 2026) — 2026/1279’u değiştirir; gerekçe (11): EN 148-1:1999 künyesi listeden çıkarıldı
  15. BartelsRieger — gaz filtresi seçim kılavuzu: sınıf başına azami konsantrasyon ve yarım maskede 300 g filtre kütlesi sınırı (üretici teknik bilgi)
  16. 3M 4279+ ürün sayfası — EN 405 cihazlarının FFP değil “FFABEK1P3 R D” diye işaretlendiğinin örneği
  17. Sievi — EN ISO 20345:2022’de geçerli delinme direnci işaretleri: “S3S, S3L, S1P, S1PS, S1PL” (üretici teknik bilgi)
  18. Cofra — EN ISO 20345:2022 sınıf tablosu: “S1 P = S1 + P”, “S3 = S2 + P + outsole with cleats”, “S5 = S4 + P”; P = metal ara taban (üretici teknik bilgi)
  19. BSI — BS EN 14387:2021 künyesi ve “supersedes EN 14387:2004+A1:2008” kaydı
  20. BSI — BS EN 143:2021 künyesi (partikül filtreleri)
  21. 3M EMEA teknik bülteni — koruma faktörü EN 529’a bağlıdır ve ülkeye göre değişir (PDF)

Kaynakları nasıl seçtiğimiz, sayıları nasıl doğruladığımız ve tarihlerin ne anlama geldiği yayın ilkelerimizde yazılı. Bir hata gördüyseniz info@aksco.com.tr adresine yazın; doğrulanan hatalar düzeltilir.

İhtiyaç listenizi gönderin, teklifiniz 1 iş günü içinde hazır olsun.

Liste, fotoğraf veya Excel — nasıl kolaysa öyle gönderin. Standart kalemlerde teklifi aynı iş günü çıkarmayı hedefleriz. Özel üretim, ithalat veya 50+ kalemlik listelerde süre uzayabilir; ne kadar süreceğini talebi aldığımız gün yazılı olarak bildiririz.