Ofis Havalandırma Debisi ve Hava Hacmi Hesaplayıcı
Kişi sayısı ve alandan gereken taze hava debisine. TS EN 16798-1 esaslı hesap — ve internetteki “kişi başına 10 m³” rakamının neden mülga bir metinden geldiği.
Hesaplama aracı
Kişi sayısı ve alandan gereken taze hava debisine, saatlik hava değişimine ve kişi başına düşen hacme.
Sonuç
Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz veriler sunucularımıza gönderilmez. Yalnızca “Bu listeyi teklife çevir” düğmesine basarsanız sonuç, teklif formuna taşınmak üzere tarayıcınızın oturum belleğine geçici olarak yazılır.
Çözülmüş örnek
Varsayılan senaryoda — Alandaki kişi sayısı: 20 · Zemin alanı (m²): 160 · Tavan yüksekliği (m): 2,8 — hesaplayıcının verdiği sonuçlar şunlar. Ana çıktı: 252 l/s · 907 m³/saat (gereken taze hava debisi). Sonuç, JavaScript çalıştırmadan da okunabilsin diye buraya da yazıldı: çıktı alındığında, betikler kapalıyken ya da bir arama motoru tarafından.
| Girdi | Değer |
|---|---|
| Alandaki kişi sayısı | 20 |
| Zemin alanı (m²) | 160 |
| Tavan yüksekliği (m) | 2,8 |
| Hedef iç hava kalitesi kategorisi | Kategori II — normal beklenti (ofisler için varsayılan) |
| Yapı malzemesi kirlilik sınıfı | Düşük kirletici — yaygın ofis yapı malzemesi |
| Ek yerel egzoz debisi (m³/saat) | 0 |
| Filtre değişim aralığı (ay) | 6 |
| Sonuç | Değer |
|---|---|
| Kişi bileşeni | 140 l/s · 504 m³/saat (7 l/s×20 kişi) |
| Yapı bileşeni | 112 l/s · 403 m³/saat (0,7 l/s·m² — düşük kirletici) |
| Gereken taze hava debisi | 252 l/s · 907 m³/saat |
| Kişi başına debi | 12,6 l/s·kişi · 45 m³/saat·kişi |
| Hacim | 448 m³ |
| Kişi başına hacim | 22,4 m³/kişi |
| Saatlik hava değişimi | 2,0 1/saat |
| Mülga Tüzük ölçütü — 4 m tavan kuralıyla (bilgi) | Kişi başına 22,4 m³ — mülga 10 m³ ölçütünün üstünde (bağlayıcı değil) |
| Yıllık filtre değişimi | 2 kez/yıl · 6 ayda bir |
Yukarıdaki alanlardan herhangi birini değiştirdiğinizde hesap yenilenir; bu tablo yalnızca varsayılan durumu gösterir.
İşyerinde kişi başına ne kadar hava gerekir?
Önce mevzuatın ne dediğini netleştirelim, çünkü internetteki en yaygın cevap yürürlükten kalkmış bir metne dayanıyor — üstelik o metnin kendi kuralları da eksik aktarılıyor. Yürürlükteki İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1/15 sayı vermez; “Yeterli hava hacminin tespitinde, çalışma yöntemi, çalışan sayısı ve çalışanların yaptıkları iş dikkate alınır” der — yani ölçüt niteliksel ve belirleyici olan işyerinin kendi risk değerlendirmesidir. Çok dolaşan “kişi başına en az 10 m³ hava hacmi” ve “tavan en az 3 metre” ifadeleri, 2014’te yürürlükten kaldırılan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nden geliyor. Bugün planlama yaparken kullanılan sayısal esas TS EN 16798-1’dir: ofisler için varsayılan Kategori II’de kişi başına 7 l/s artı düşük kirletici yapıda m² başına 0,7 l/s. Bu iki bileşen toplanır.
İnternetteki 10 m³ rakamı nereden geliyor?
Türkçe kaynakların büyük kısmı aynı iki cümleyi tekrarlıyor: “İşyerlerinde hava hacmi işçi başına en az 10 metreküp olacaktır” — aynı maddenin devamındaki “hava hacminin hesabında tavan yüksekliğinin 4 metreden fazlası nazara alınmaz” kaydı ise neredeyse hiç aktarılmaz — ve “daimi olarak çalışılan yerlerin tavan yüksekliği en az 3 metre olacaktır”. Bu ifadeler gerçektir — ama İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne aittir ve o Tüzük 23 Temmuz 2014 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır.
Yani bu değerler bugün bağlayıcı bir yükümlülük değil. Planlama için hâlâ makul bir alt referans olarak kullanılabilirler; ama bir şartnameye “mevzuat gereği 10 m³” diye yazmak, dayanağı olmayan bir iddia olur.
| Kaynak | Ne diyor | Statü |
|---|---|---|
| İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü m. 8 | Hava hacmi, makine ve malzemenin kapladığı hacimler dâhil, işçi başına en az 10 m³ — ve aynı madde: hesapta tavan yüksekliğinin 4 metreden fazlası sayılmaz | MÜLGA — 23 Temmuz 2014’te yürürlükten kaldırıldı |
| Aynı Tüzük m. 7 | Daimi çalışılan yerlerde tavan yüksekliği en az 3 m | MÜLGA — aynı tarihte |
| İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1/15 | Yeterli temiz hava sağlanır; yeterli hava hacminin tespitinde çalışma yöntemi, çalışan sayısı ve yapılan iş dikkate alınır | YÜRÜRLÜKTE — sayı vermez |
| Aynı Yönetmelik Ek-1/25 | İşyeri; fiziksel faaliyet, işin niteliği ve termal konfor dikkate alınarak uygun bölümlere ayrılır | YÜRÜRLÜKTE — niteliksel |
| TS EN 16798-1 | Kategoriye göre kişi başına ve m² başına taze hava debisi | Standart — mevzuat değil, ama tasarımın sayısal esası |
Mülga metinlerin planlama referansı olarak kullanılmasında sakınca yoktur; sakıncalı olan, bunları yürürlükteki bir zorunluluk gibi sunmaktır.
Yürürlükteki kural ne diyor?
Yönetmelik performansa dayalı yazılmış: sonucu tarif eder, yöntemi işverene bırakır. Bunun pratik anlamı şudur — denetimde sorulacak olan “kaç metreküp” değil, “yeterli olduğunu nasıl tespit ettiniz” sorusudur.
Bu yüzden dosyada bulunması gereken şey bir rakam değil, bir hesaptır: kaç kişi, hangi iş, hangi debi, hangi standarda göre. Aşağıdaki hesaplayıcı tam olarak bu belgeyi üretmek için var.
Sayısal esas: TS EN 16798-1
Standart, gereken taze hava debisini iki bileşenin toplamı olarak tanımlar: insandan kaynaklanan kirlilik ve yapı/malzemeden kaynaklanan kirlilik.
Formül: qtoplam = n × qkişi + A × qyapı — burada n kişi sayısı, A zemin alanıdır. Değerler l/s cinsindendir; m³/saat’e çevirmek için 3,6 ile çarpılır.
| Kategori | Beklenti düzeyi | Kişi bileşeni | Yapı bileşeni (düşük kirletici) |
|---|---|---|---|
| I | Yüksek — hassas ve kırılgan kullanıcılar (yaşlı, hasta, küçük çocuk) | 10 l/s·kişi | 1,0 l/s·m² |
| II | Normal — ofisler için varsayılan | 7 l/s·kişi | 0,7 l/s·m² |
| III | Orta beklenti | 4 l/s·kişi | 0,4 l/s·m² |
Standart hava değişim sayısı vermez, debiyi l/s olarak verir. Saatlik değişim bizim hesabımızdır ve kişi yoğunluğu ile tavan yüksekliğine göre değişir: Kategori II’de 2,8 m tavanda kişi başına 10 m²’de ≈1,8, kişi başına 2 m²’lik bir toplantı odasında ≈5,4 1/saat. Yapı bileşeni malzeme kirlilik sınıfına göre değişir; taze boya, yeni halı ve eski mobilya bu bileşeni yükseltir.
Hesap nasıl yapılır — örnek
20 kişilik, 160 m² zemin alanlı, 2,8 m tavan yüksekliğinde bir ofis için Kategori II ve düşük kirletici yapı varsayımıyla:
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Kişi bileşeni | 20 kişi × 7 l/s | 140 l/s |
| Yapı bileşeni | 160 m² × 0,7 l/s·m² | 112 l/s |
| Toplam debi | 140 + 112 | 252 l/s |
| m³/saat karşılığı | 252 × 3,6 | ≈ 907 m³/saat |
| Hacim | 160 m² × 2,8 m | 448 m³ |
| Saatlik hava değişimi | 907 ÷ 448 | ≈ 2,0 1/saat |
| Kişi başına hacim | 448 ÷ 20 | 22,4 m³ (mülga ölçütün üstünde) |
Standart hava değişimi değil l/s verir; saatlik değişim buradan türetilir ve kişi yoğunluğuna bağlıdır — bu örnekte kişi başına 8 m² olduğu için ≈2,0 çıkıyor; kişi başına 10 m²’de ≈1,8, 2 m²’lik bir toplantı odasında ≈5,4 olurdu. Hava değişim sayısı bir hedef değil, hesabın sonucudur.
Hava hacmi mi, hava debisi mi?
İkisi farklı şeydir ve karıştırılınca yanlış ekipman alınır.
Hava hacmi (m³) odanın büyüklüğüdür — sabittir, değiştirmek için duvar yıkmak gerekir. Mülga Tüzük’teki 10 m³ ölçütü budur. Hava debisi (m³/saat) ise birim zamanda getirilen taze hava miktarıdır; havalandırma sisteminin kapasitesidir ve değiştirilebilir. Küçük bir odada bile yeterli debi sağlanabilir; büyük bir odada debi yetersizse hacim işe yaramaz.
Bir toplantı odasında “alan yeterli ama havasız” şikâyeti neredeyse her zaman debi sorunudur, hacim değil. Kişi başına 7 l/s’nin altına düşen bir odada CO₂ birikir. EN 16798-1’in bilgilendirici ekindeki varsayılan değer Kategori II için dış havanın yaklaşık 800 ppm üzeridir (dış hava ~420 ppm ise ≈1.220 ppm); ölçüm yapılabiliyorsa 1.000 ppm’i erken uyarı eşiği olarak öneriyoruz.
Filtre ve sarf tarafı
Debi hesabı, filtre sarfını da belirler: sistemin taşıdığı hava arttıkça filtre daha hızlı yüklenir. Filtre değişim aralığı ideal olarak fark basıncına göre belirlenir; ölçüm yoksa takvim esaslı bir aralık kullanılır ve tozlu ortamlarda kısaltılır.
Filtre kalemlerinin tamamı havalandırma, klima ve filtre kapsamındadır; filtre değişim maliyeti ve enerji etkisi için filtre değişim ve enerji hesaplayıcısına bakabilirsiniz.
Teklif isterken
Havalandırma ve filtre teklifinde şu bilgiler yeterli:
- Alan (m²), tavan yüksekliği ve aynı anda bulunan kişi sayısı
- Mevcut sistem var mı — varsa marka, model ve filtre ölçüsü (etiket fotoğrafı en hızlısı)
- Noktasal egzoz gereken yerler: fotokopi odası, çay ocağı, WC, laboratuvar
- Ortam tozlu mu, polen yükü yüksek mi (değişim aralığını belirler)
- Filtre verim sınıfı beklentisi varsa (ör. ePM1 %60)
Kapsam: filtre, kanal ve sarf malzemesi tedarik ediyoruz; sistem tasarımı, montaj ve devreye alma kapsamımız dışındadır. İstanbul içinde montaj talep üzerine ayrı kalem olarak organize edilebilir.
Sık Sorulan Sorular
İşyerinde kişi başına 10 m³ hava hacmi zorunlu mu?
Hayır — bu değer, 23 Temmuz 2014’te yürürlükten kaldırılan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 8. maddesinden geliyor. Yürürlükteki İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1/15 sayısal bir eşik vermez; yeterli hava hacminin çalışma yöntemi, çalışan sayısı ve yapılan iş dikkate alınarak tespit edilmesini ister. Yani belirleyici olan işyerinin kendi risk değerlendirmesi ve buna dayanan hesaptır. 10 m³ bir planlama referansı olarak kullanılabilir, mevzuat zorunluluğu olarak sunulamaz.
Ofiste tavan yüksekliği en az 3 metre olmak zorunda mı?
Bu da aynı mülga Tüzük’ten (m. 7) geliyor ve bugün bağlayıcı değildir. Yürürlükteki yönetmelik tavan yüksekliği için sayı vermez. Uygulamada belirleyici olan imar mevzuatı, yapı ruhsatı ve — havalandırma açısından — sağlanan taze hava debisidir; düşük tavanlı bir alan yeterli debiyle sorunsuz çalışabilir.
Ofis için gereken taze hava debisi nasıl hesaplanır?
TS EN 16798-1’e göre iki bileşen toplanır: kişi bileşeni (Kategori II ofiste 7 l/s·kişi) ve yapı bileşeni (düşük kirletici yapıda 0,7 l/s·m²). 20 kişilik 160 m² bir ofiste bu 20×7 + 160×0,7 = 252 l/s, yani yaklaşık 907 m³/saat eder. 2,8 m tavanda 448 m³ hacme karşılık saatte yaklaşık 2 hava değişimi demektir. Bu değer bir hedef değil hesabın sonucudur; kişi yoğunluğu değiştikçe değişir (kişi başına 10 m²’de ≈1,8).
Hava hacmi ile hava debisi arasındaki fark nedir?
Hava hacmi (m³) odanın büyüklüğüdür ve sabittir; hava debisi (m³/saat) birim zamanda getirilen taze hava miktarıdır ve havalandırma sisteminin kapasitesine bağlıdır. Küçük bir odada yeterli debi sağlanabilir; büyük bir odada debi yetersizse hacmin faydası olmaz. “Alan yeterli ama havasız” şikâyeti neredeyse her zaman debi sorunudur.
Toplantı odasında havalandırma neden yetmiyor?
Toplantı odalarında kişi yoğunluğu ofis ortalamasının kat kat üstündedir: kişi başına yaklaşık 2 m²’ye karşılık ofiste 8–15 m² (planlama varsayımımız), yani aynı alanda 4–7,5 kat kişi. Kişi bileşeni de o oranda artar: aynı Kategori II debileriyle 2 m²/kişi yoğunlukta, 2,8 m tavanda saatte yaklaşık 5,4 hava değişimi gerekir (bu bizim hesabımızdır; standart l/s verir). Ofis için yeterli olan sistem bu yüzden toplantı odası için yetersiz kalır. Ölçüm yapılabiliyorsa CO₂ seviyesinin 1.000 ppm’i aşması en pratik erken uyarıdır.
Filtre değişim aralığı neye göre belirlenir?
İdeal ölçüt fark basıncıdır: filtre yüklendikçe basınç farkı artar ve üreticinin belirttiği son basınç değerine ulaşıldığında filtre değişir. Ölçüm yoksa takvim esaslı bir aralık kullanılır — ön filtrelerde 3–6 ay, torba ve kompakt filtrelerde 6–12 ay bizim planlama varsayımımızdır ve tozlu veya yüksek polenli ortamlarda kısalır. Tıkalı filtre fan enerjisini sürekli artırdığı için değişim aralığı bir enerji kararıdır.
Kaynaklar
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik, Ek-1/15 ve Ek-1/25 (RG 17 Temmuz 2013, sayı 28710)
- İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Tüzük — 2014/6506 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Resmî Gazete 23 Temmuz 2014, sayı 29069. “Kişi başına 10 m³” (m. 8) ve “tavan en az 3 m” (m. 7) ölçütlerinin kaynağı olan Tüzük bu kararla mülga olmuştur
- TS EN 16798-1 / ISO 17772-1:2017 — Binaların enerji performansı: iç ortam çevre girdi parametreleri (tasarım havalandırma debileri). EN 16798-1 ile ISO 17772-1 aynı teknik içeriği taşır; standart ücretlidir
Kaynakları nasıl seçtiğimiz, sayıları nasıl doğruladığımız ve tarihlerin ne anlama geldiği yayın ilkelerimizde yazılı. Bir hata gördüyseniz info@aksco.com.tr adresine yazın; doğrulanan hatalar düzeltilir.
İlgili rehberler
Havalandırma, Klima ve Filtre
Filtre, kanal, fan ve bakım sarfında tek teklif.
Devamını okuyunFiltre Değişim ve Enerji Hesaplayıcı
Filtre değişim aralığı, yıllık maliyet ve fan enerjisi etkisi.
Devamını okuyunİşyeri Aydınlatma Lüks Değerleri
Ortam bazında gereken aydınlık düzeyi ve mevzuattaki karşılığı.
Devamını okuyunİhtiyaç listenizi gönderin, teklifiniz 1 iş günü içinde hazır olsun.
Liste, fotoğraf veya Excel — nasıl kolaysa öyle gönderin. Standart kalemlerde çoğu teklif aynı iş günü çıkar. Özel üretim, ithalat veya 50+ kalemlik listelerde süre uzayabilir; ne kadar süreceğini talebi aldığımız gün yazılı olarak bildiririz.