Ofis Havalandırma Debisi ve Hava Hacmi Hesaplayıcı
Kişi sayısı ve alandan gereken taze hava debisine. Debi değerlerini projenizin standardından siz yazarsınız — ve internetteki “kişi başına 10 m³” rakamının neden mülga bir metinden geldiği.
Hesaplama aracı
Kişi sayısı ve alandan gereken taze hava debisine, saatlik hava değişimine ve kişi başına düşen hacme.
Sonuç
Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz veriler sunucularımıza gönderilmez. Yalnızca “Bu hesapla teklif iste” düğmesine basarsanız girdileriniz ve sonuç, teklif formuna taşınmak üzere tarayıcınızın oturum belleğine geçici olarak yazılır.
Çözülmüş örnek
Varsayılan senaryoda — Alandaki kişi sayısı: 20 · Zemin alanı (m²): 160 · Tavan yüksekliği (m): 2,8 — hesaplayıcının verdiği sonuçlar şunlar. Ana çıktı: 256 l/s · 922 m³/saat (örnek değer) (gereken taze hava debisi). Sonuç, JavaScript çalıştırmadan da okunabilsin diye buraya da yazıldı: çıktı alındığında, betikler kapalıyken ya da bir arama motoru tarafından.
| Girdi | Değer |
|---|---|
| Alandaki kişi sayısı | 20 |
| Zemin alanı (m²) | 160 |
| Tavan yüksekliği (m) | 2,8 |
| Kişi başına taze hava debisi (l/s·kişi) — projenizin standardından/şartnamesinden | 8 |
| Zemin alanı başına taze hava debisi (l/s·m²) — projenizin standardından/şartnamesinden | 0,6 |
| Ek yerel egzoz debisi (m³/saat) | 0 |
| Filtre değişim aralığı (ay) | 6 |
| Sonuç | Değer |
|---|---|
| Kişi bileşeni | 160 l/s · 576 m³/saat (8 l/s×20 kişi) (örnek değer) |
| Alan bileşeni | 96 l/s · 346 m³/saat (0,6 l/s·m²) (örnek değer) |
| Gereken taze hava debisi | 256 l/s · 922 m³/saat (örnek değer) |
| Kişi başına debi | 12,8 l/s·kişi · 46 m³/saat·kişi (örnek değer) |
| Debi değerlerinin kaynağı | Kişi başına 8 l/s ve m² başına 0,6 l/s: sizin yazdığınız değerler (projenizin standardından / şartnamesinden) — ön yüklü ÖRNEK değer, bir standart değeri değildir |
| Hacim | 448 m³ |
| Kişi başına hacim | 22,4 m³/kişi |
| Saatlik hava değişimi | 2,1 1/saat (örnek değer) |
| Mülga Tüzük ölçütü — 4 m tavan kuralıyla (bilgi) | Kişi başına 22,4 m³ — mülga 10 m³ ölçütünün üstünde (bağlayıcı değil) |
| Yıllık filtre değişimi | 2 kez/yıl · 6 ayda bir |
Yukarıdaki alanlardan herhangi birini değiştirdiğinizde hesap yenilenir; bu tablo yalnızca varsayılan durumu gösterir.
İşyerinde kişi başına ne kadar hava gerekir?
Önce mevzuatın ne dediğini netleştirelim, çünkü internette sık rastlanan cevap yürürlükten kalkmış bir metne dayanıyor — üstelik o metnin kendi kuralları da eksik aktarılıyor. Yürürlükteki İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1/15 sayı vermez; “Yeterli hava hacminin tespitinde, çalışma yöntemi, çalışan sayısı ve çalışanların yaptıkları iş dikkate alınır” der — yani ölçüt niteliksel ve belirleyici olan işyerinin kendi risk değerlendirmesidir. Çok dolaşan “kişi başına en az 10 m³ hava hacmi” ve “tavan en az 3 metre” ifadeleri, 2014’te yürürlükten kaldırılan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nden geliyor. Taze hava debisi için sayısal değer ise projenin tabi olduğu tasarım standardından ya da şartnameden okunur; hesaplayıcıda kişi başına ve m² başına debiyi siz yazarsınız, araç iki bileşeni toplar.
İnternetteki 10 m³ rakamı nereden geliyor?
Türkçe kaynaklarda aynı iki cümle tekrarlanıyor: “İşyerlerinde hava hacmi işçi başına en az 10 metreküp olacaktır” — aynı maddenin devamındaki “hava hacminin hesabında tavan yüksekliğinin 4 metreden fazlası nazara alınmaz” kaydı ise neredeyse hiç aktarılmaz — ve “daimi olarak çalışılan yerlerin tavan yüksekliği en az 3 metre olacaktır”. Bu ifadeler gerçektir — ama İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne aittir ve o Tüzük 23 Temmuz 2014 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır.
Yani bu değerler bugün bağlayıcı bir yükümlülük değil. Planlama için hâlâ makul bir alt referans olarak kullanılabilirler; ama bir şartnameye “mevzuat gereği 10 m³” diye yazmak, dayanağı olmayan bir iddia olur.
| Kaynak | Ne diyor | Statü |
|---|---|---|
| İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü m. 8 | Hava hacmi, makine ve malzemenin kapladığı hacimler dâhil, işçi başına en az 10 m³ — ve aynı madde: hesapta tavan yüksekliğinin 4 metreden fazlası sayılmaz | MÜLGA — 23 Temmuz 2014’te yürürlükten kaldırıldı |
| Aynı Tüzük m. 7 | Daimi çalışılan yerlerde tavan yüksekliği en az 3 m | MÜLGA — aynı tarihte |
| İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1/15 | Yeterli temiz hava sağlanır; yeterli hava hacminin tespitinde çalışma yöntemi, çalışan sayısı ve yapılan iş dikkate alınır | YÜRÜRLÜKTE — sayı vermez |
| Aynı Yönetmelik Ek-1/25 | İşyeri; fiziksel faaliyet, işin niteliği ve termal konfor dikkate alınarak uygun bölümlere ayrılır | YÜRÜRLÜKTE — niteliksel |
| Makine Tesisatı Genel Tasarım Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğ, 5. Bölüm, 5.2 Genel Esaslar | Havalandırma ve klima tasarımını TS 3419 ve TS 3420’ye bağlar; kişi başına ya da m² başına bir debi sayısı vermez | Tebliğ eki (RG 5/8/2024-32623 Mükerrer) — sayı vermez |
| TS EN 16798-1 | İç ortam girdi parametreleri ve tasarım havalandırma debileri | Standart (ücretli) — mevzuat değil; değerlerini bu sayfada yayımlamıyoruz |
Mülga metinlerin planlama referansı olarak kullanılmasında sakınca yoktur; sakıncalı olan, bunları yürürlükteki bir zorunluluk gibi sunmaktır.
Yürürlükteki kural ne diyor?
Yönetmelik performansa dayalı yazılmış: sonucu tarif eder, yöntemi işverene bırakır. Bunun pratik anlamı şudur — denetimde sorulacak olan “kaç metreküp” değil, “yeterli olduğunu nasıl tespit ettiniz” sorusudur.
Bu yüzden dosyada bulunması gereken şey bir rakam değil, bir hesaptır: kaç kişi, hangi iş, hangi debi, hangi standarda göre. Aşağıdaki hesaplayıcı tam olarak bu belgeyi üretmek için var.
Debi değeri nereden okunur?
Taze hava debisi, hesapta iki bileşenin toplamı olarak ele alınır: insandan kaynaklanan kirliliğe karşılık gelen bileşen ve yapı/malzemeden kaynaklanan kirliliğe karşılık gelen bileşen. Bileşenlerin birim değerleri (l/s·kişi ve l/s·m²) hesaplayıcıda sizin yazdığınız değerlerdir; AKSCO bunları kendi adına bir standart değeri gibi sunmaz.
Formül: qtoplam = n × qkişi + A × qalan — burada n kişi sayısı, A zemin alanıdır. Değerler l/s cinsindendir; m³/saat’e çevirmek için 3,6 ile çarpılır.
Değerleri nereden alacaksınız? Projenizin tabi olduğu tasarım standardından (ör. TS EN 16798-1: iç ortam girdi parametreleri ve tasarım havalandırma debileri; standart ücretlidir, tablo değerlerini bu sayfada yayımlamıyoruz), ihale şartnamesinden ya da projeyi hazırlayan makine mühendisinden. Kullanım amacına, beklenen iç hava kalitesine ve yapı malzemesinin kirletici düzeyine göre değer değişir; sayfada hazır bir değer olmamasının nedeni budur.
Makine Tesisatı Genel Tasarım Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğ’in 5. Bölümü (Havalandırma ve Klima Sistemleri Genel Teknik Şartnamesi; Ek: RG 5/8/2024-32623 Mükerrer), 5.2 Genel Esaslar’da bu sistemlerin tasarımının TS 3419 ve TS 3420 standartlarına uygun yapılmasını ister. Bölümün tam metninde kişi başına ya da m² başına bir taze hava debisi sayısı yoktur. Aynı madde, tek bir klima santralinin şartlandırdığı mahallerde iç hava kalitesinin sürekli ölçülerek CO₂ ya da amaca uygun başka sensörlerle değişken taze hava kullanılmasını öngörür; yani sabit bir debi yerine ölçüme bağlı çalışma tarif eder.
Saatlik hava değişimi bizim hesabımızdır, bir standart değeri değildir: debi l/s olarak yazılır, değişim sayısı bundan türer ve kişi yoğunluğu ile tavan yüksekliğine göre değişir.
Hesap nasıl yapılır — örnek
20 kişilik, 160 m² zemin alanlı, 2,8 m tavan yüksekliğinde bir ofis için, iki debi değerini yalnızca örnek olarak 8 l/s·kişi ve 0,6 l/s·m² aldığımızda (bunlar bir standart değeri değildir; kendi değerlerinizi yazın):
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Kişi bileşeni | 20 kişi × 8 l/s·kişi (örnek değer) | 160 l/s |
| Alan bileşeni | 160 m² × 0,6 l/s·m² (örnek değer) | 96 l/s |
| Toplam debi | 160 + 96 | 256 l/s |
| m³/saat karşılığı | 256 × 3,6 | ≈ 922 m³/saat |
| Hacim | 160 m² × 2,8 m | 448 m³ |
| Saatlik hava değişimi | 922 ÷ 448 | ≈ 2,1 1/saat |
| Kişi başına hacim | 448 ÷ 20 | 22,4 m³ (mülga ölçütün üstünde) |
Saatlik değişim l/s olarak yazılan debiden türetilir ve kişi yoğunluğuna bağlıdır — bu örnekte kişi başına 8 m² olduğu için ≈2,1 çıkıyor; aynı örnek değerlerle kişi başına 10 m²’de ≈1,8, 2 m²’lik bir toplantı odasında ≈5,9 olurdu. Hava değişim sayısı bir hedef değil, hesabın sonucudur; kendi debi değerlerinizle değişir.
Hava hacmi mi, hava debisi mi?
İkisi farklı şeydir ve karıştırılınca yanlış ekipman alınır.
Hava hacmi (m³) odanın büyüklüğüdür — sabittir, değiştirmek için duvar yıkmak gerekir. Mülga Tüzük’teki 10 m³ ölçütü budur. Hava debisi (m³/saat) ise birim zamanda getirilen taze hava miktarıdır; havalandırma sisteminin kapasitesidir ve değiştirilebilir. Küçük bir odada bile yeterli debi sağlanabilir; büyük bir odada debi yetersizse hacim işe yaramaz.
Bir toplantı odasında “alan yeterli ama havasız” şikâyeti önce debi tarafında aranmalıdır, hacimde değil. Kişi sayısı arttıkça kişi bileşeni aynı oranda büyür; sağlanan debi buna yetişmezse CO₂ birikir. Ölçüm yapılabiliyorsa CO₂ seviyesini izlemek en pratik erken uyarıdır (1.000 ppm’i bir erken uyarı eşiği olarak öneriyoruz — bu bizim planlama kabulümüzdür, bir standart değeri değil).
Filtre ve sarf tarafı
Debi hesabı, filtre sarfını da belirler: sistemin taşıdığı hava arttıkça filtre daha hızlı yüklenir. Filtre değişim aralığı ideal olarak fark basıncına göre belirlenir; ölçüm yoksa takvim esaslı bir aralık kullanılır ve tozlu ortamlarda kısaltılır.
Filtre kalemlerinin tamamı havalandırma, klima ve filtre kapsamındadır; filtre değişim maliyeti ve enerji etkisi için filtre değişim ve enerji hesaplayıcısına bakabilirsiniz.
Teklif isterken
Havalandırma ve filtre teklifinde şu bilgiler yeterli:
- Alan (m²), tavan yüksekliği ve aynı anda bulunan kişi sayısı
- Mevcut sistem var mı — varsa marka, model ve filtre ölçüsü (etiket fotoğrafı en hızlısı)
- Noktasal egzoz gereken yerler: fotokopi odası, çay ocağı, WC, laboratuvar
- Ortam tozlu mu, polen yükü yüksek mi (değişim aralığını belirler)
- Filtre verim sınıfı beklentisi varsa (ör. ePM1 %60)
Kapsam: filtre, kanal ve sarf malzemesi tedarik ediyoruz; sistem tasarımı, montaj ve devreye alma kapsamımız dışındadır. İstanbul içinde montaj talep üzerine ayrı kalem olarak organize edilebilir.
Sık Sorulan Sorular
İşyerinde kişi başına 10 m³ hava hacmi zorunlu mu?
Hayır — bu değer, 23 Temmuz 2014’te yürürlükten kaldırılan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 8. maddesinden geliyor. Yürürlükteki İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1/15 sayısal bir eşik vermez; yeterli hava hacminin çalışma yöntemi, çalışan sayısı ve yapılan iş dikkate alınarak tespit edilmesini ister. Yani belirleyici olan işyerinin kendi risk değerlendirmesi ve buna dayanan hesaptır. 10 m³ bir planlama referansı olarak kullanılabilir, mevzuat zorunluluğu olarak sunulamaz.
Ofiste tavan yüksekliği en az 3 metre olmak zorunda mı?
Bu da aynı mülga Tüzük’ten (m. 7) geliyor ve bugün bağlayıcı değildir. Yürürlükteki yönetmelik tavan yüksekliği için sayı vermez. Uygulamada belirleyici olan imar mevzuatı, yapı ruhsatı ve — havalandırma açısından — sağlanan taze hava debisidir; düşük tavanlı bir alan yeterli debiyle sorunsuz çalışabilir.
Ofis için gereken taze hava debisi nasıl hesaplanır?
İki bileşen toplanır: kişi sayısı × kişi başına debi ile zemin alanı × m² başına debi. İki debi değerini projenizin standardından, şartnamesinden ya da makine mühendisinden okuyup hesaplayıcıya siz yazarsınız; bu sayfa standart değerlerini yayımlamaz (TS EN 16798-1 gibi tasarım standartları ücretlidir). Yalnızca örnek olarak 8 l/s·kişi ve 0,6 l/s·m² alınırsa, 20 kişilik 160 m² bir ofiste 20×8 + 160×0,6 = 256 l/s, yani yaklaşık 922 m³/saat eder; 2,8 m tavanda 448 m³ hacme karşılık saatte yaklaşık 2,1 hava değişimi demektir. Bu örnek değerler bir standart değeri değildir; hava değişimi bir hedef değil hesabın sonucudur ve kişi yoğunluğu değiştikçe değişir (aynı örnek değerlerle kişi başına 10 m²’de ≈1,8).
Hava hacmi ile hava debisi arasındaki fark nedir?
Hava hacmi (m³) odanın büyüklüğüdür ve sabittir; hava debisi (m³/saat) birim zamanda getirilen taze hava miktarıdır ve havalandırma sisteminin kapasitesine bağlıdır. Küçük bir odada yeterli debi sağlanabilir; büyük bir odada debi yetersizse hacmin faydası olmaz. “Alan yeterli ama havasız” şikâyetinde önce debiye bakın.
Toplantı odasında havalandırma neden yetmiyor?
Toplantı odalarında kişi yoğunluğu ofis ortalamasının kat kat üstündedir: kişi başına yaklaşık 2 m²’ye karşılık ofiste 8–15 m² (planlama varsayımımız), yani aynı alanda 4–7,5 kat kişi. Kişi bileşeni de o oranda artar: örnek değerlerle (8 l/s·kişi, 0,6 l/s·m²) 2 m²/kişi yoğunlukta, 2,8 m tavanda saatte yaklaşık 5,9 hava değişimi gerekir (bu bizim hesabımızdır, kendi debi değerlerinizle değişir; debi l/s olarak yazılır). Ofis için yeterli olan sistem bu yüzden toplantı odası için yetersiz kalır. Ölçüm yapılabiliyorsa CO₂ seviyesinin 1.000 ppm’i aşması en pratik erken uyarıdır.
Filtre değişim aralığı neye göre belirlenir?
İdeal ölçüt fark basıncıdır: filtre yüklendikçe basınç farkı artar ve üreticinin belirttiği son basınç değerine ulaşıldığında filtre değişir. Ölçüm yoksa takvim esaslı bir aralık kullanılır — ön filtrelerde 3–6 ay, torba ve kompakt filtrelerde 6–12 ay bizim planlama varsayımımızdır ve tozlu veya yüksek polenli ortamlarda kısalır. Tıkalı filtre fan enerjisini sürekli artırdığı için değişim aralığı bir enerji kararıdır.
Kaynaklar
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik, Ek-1/15 ve Ek-1/25 (RG 17 Temmuz 2013, sayı 28710)
- İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Tüzük — 2014/6506 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Resmî Gazete 23 Temmuz 2014, sayı 29069. “Kişi başına 10 m³” (m. 8) ve “tavan en az 3 m” (m. 7) ölçütlerinin kaynağı olan Tüzük bu kararla mülga olmuştur
- Makine Tesisatı Genel Tasarım Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğ (RG 19 Ocak 2020, sayı 31013) — 5. Bölüm: Havalandırma ve Klima Sistemleri Genel Teknik Şartnamesi, 5.2 Genel Esaslar (Ek: RG 5 Ağustos 2024, sayı 32623 Mükerrer). Tasarımı TS 3419 ve TS 3420’ye bağlar; kişi/m² başına debi sayısı vermez
- TS EN 16798-1 / ISO 17772-1:2017 — Binaların enerji performansı: iç ortam çevre girdi parametreleri (tasarım havalandırma debileri). Standart ücretlidir; bu sayfada değerleri verilmez, hesaplayıcıya kendi standardınızdaki değerleri yazın
Kaynakları nasıl seçtiğimiz, sayıları nasıl doğruladığımız ve tarihlerin ne anlama geldiği yayın ilkelerimizde yazılı. Bir hata gördüyseniz info@aksco.com.tr adresine yazın; doğrulanan hatalar düzeltilir.
İlgili rehberler
Havalandırma, Klima ve Filtre
Filtre, kanal, fan ve bakım sarfında tek teklif.
Devamını okuyunFiltre Değişim ve Enerji Hesaplayıcı
Filtre değişim aralığı, yıllık maliyet ve fan enerjisi etkisi.
Devamını okuyunİşyeri Aydınlatma Lüks Değerleri
Ortam bazında gereken aydınlık düzeyi ve mevzuattaki karşılığı.
Devamını okuyunİhtiyaç listenizi gönderin, teklifiniz 1 iş günü içinde hazır olsun.
Liste, fotoğraf veya Excel — nasıl kolaysa öyle gönderin. Standart kalemlerde teklifi aynı iş günü çıkarmayı hedefleriz. Özel üretim, ithalat veya 50+ kalemlik listelerde süre uzayabilir; ne kadar süreceğini talebi aldığımız gün yazılı olarak bildiririz.