Tek Kaynak Riski ve İkinci Kaynak Hesaplayıcı
Tek tedarikçiye bağlı bir kalemde ikinci kaynak kurmanın yıllık maliyetini, önlediği beklenen zararı ve kararın döndüğü kesinti olasılığını hesaplayın.
Hesaplama aracı
Tek tedarikçiye bağlı bir kalemde ikinci kaynak kurmanın yıllık maliyetini, önlediği beklenen zararı ve kararın döndüğü olasılığı hesaplayın.
Sonuç
Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz veriler sunucularımıza gönderilmez. Yalnızca “Bu hesapla teklif iste” düğmesine basarsanız girdileriniz ve sonuç, teklif formuna taşınmak üzere tarayıcınızın oturum belleğine geçici olarak yazılır.
Çözülmüş örnek
Varsayılan senaryoda — Bir yıl içinde tedarikin kesilme olasılığınız (%): 15 · Kesinti hâlinde kaç gün alternatifsiz kalırsınız?: 30 · Kesintinin günlük bedeli (TL/gün): 12000 — hesaplayıcının verdiği sonuçlar şunlar. Ana çıktı: İKİNCİ KAYNAK KURUN — yılda 4.667 TL lehte (karar). Sonuç, JavaScript çalıştırmadan da okunabilsin diye buraya da yazıldı: çıktı alındığında, betikler kapalıyken ya da bir arama motoru tarafından.
| Girdi | Değer |
|---|---|
| Bir yıl içinde tedarikin kesilme olasılığınız (%) | 15 |
| Kesinti hâlinde kaç gün alternatifsiz kalırsınız? | 30 |
| Kesintinin günlük bedeli (TL/gün) | 12000 |
| İkinci kaynağı kurmanın tek seferlik bedeli (TL) | 40000 |
| Bu bedeli kaç yıla yayıyorsunuz? | 3 |
| İkinci kaynağın yıllık ek maliyeti (TL/yıl) | 18000 |
| İkisinin birden düşme olasılığı (%) | 3 |
| İkinci kaynağa geçiş süresi (gün) | 5 |
| Sonuç | Değer |
|---|---|
| Durum | Kesinti hâlinde toplam etki 360.000 TL · beklenen değeri 54.000 TL/yıl |
| Tek kaynakta beklenen yıllık kesinti maliyeti | 54.000 TL |
| İki kaynakta beklenen yıllık kesinti maliyeti | 18.000 TL |
| Yıllık risk tasarrufu | 36.000 TL |
| İkinci kaynağın yıllık maliyeti | 31.333 TL (kurulum 13.333 TL/yıl + ek 18.000 TL) |
| Net yıllık etki | 4.667 TL lehte |
| Karar | İKİNCİ KAYNAK KURUN — yılda 4.667 TL lehte |
| Başabaş kesinti olasılığı | %13,4 — kesinti ihtimaliniz bunun ÜSTÜNDEYSE ikinci kaynak kazandırır (girdiğiniz “ikisinin birden düşme olasılığı” sabit kalmak şartıyla) |
| Tek seferlik kurulumun geri ödeme süresi | 2,2 yıl |
Yukarıdaki alanlardan herhangi birini değiştirdiğinizde hesap yenilenir; bu tablo yalnızca varsayılan durumu gösterir. Para tutarları alanlardaki örnek ön değerlerden türer; araca gömülü bir piyasa fiyatı yoktur — kendi değerlerinizi KDV hariç girin.
Tek tedarikçiden almak ne zaman riskli olmaktan çıkıp pahalı hâle gelir?
Tek kaynak kendi başına yanlış değildir; hacmi bölmemek fiyat, işlem maliyeti ve ilişki tarafında gerçekten kazandırır. Yanlış olan, bu kazancın karşısına kesinti ihtimalinin bedelini koymamaktır.
Karar tek bir karşılaştırmadır: ikinci kaynağı kurup yaşatmanın yıllık maliyeti, kesinti riskindeki azalmadan küçükse ikinci kaynak kazandırır. Azalma, tek kaynaktaki beklenen yıllık kesinti maliyetinden iki kaynakta kalan beklenen maliyetin çıkarılmasıyla bulunur — çünkü ikinci kaynak riski sıfırlamaz, küçültür. Beklenen maliyet üç sayının çarpımıdır: kesinti olasılığı × kesinti süresi × günlük bedel. Üçünden biri küçükse ikinci kaynak değmeyebilir; süre ve günlük bedel birlikte büyükse kurulum bedeli önlenen tek bir kesintide geri gelebilir.
Beklenen maliyet nedir, tahminden farkı ne?
“Bu tedarikçi bizi yarı yolda bırakırsa çok kötü olur” cümlesi bir karar üretmez, çünkü karşısına konacak bir sayı yoktur. Beklenen maliyet tam olarak o sayıyı üretir: olmayabilecek bir olayın bugünkü yıllık karşılığı.
Beklenen yıllık kesinti maliyeti = Kesinti olasılığı × Kesinti süresi (gün) × Günlük bedel (TL/gün)
Üç girdinin de kendi zorluğu var. Olasılık ölçülmez, tahmin edilir — ama tahmin edilebilir: geçen yıl kaç sevkiyat gecikti, tedarikçi kaç kez “stok yok” dedi, üretim tek fabrikada mı, ithalat tek limandan mı geliyor. Süre kolayca hafife alınabilir: yeni tedarikçi bulmak değil, onaylatmak uzun sürer. Günlük bedel ise firmanızda zaten bilinen bir sayı olabilir — duruş maliyeti, gecikme cezası ya da acil alımda ödenen fark.
İki kaynakta beklenen maliyet iki parçadır: yalnız birinci kaynak düşerse geçiş süresi kadar, ikisi birden düşerse alternatifsiz kalınan süre kadar kayıp. Başabaş olasılık = ikisinin birden düşme olasılığı + ikinci kaynağın yıllık maliyeti ÷ [(kesinti süresi − geçiş süresi) × günlük bedel].
Hesaplayıcının en kullanışlı çıktısı sonuç değil başabaş olasılıktır: “kesinti ihtimali %X’in üstündeyse ikinci kaynak kazandırır”. Kendi tahmininizin o eşiğin hangi tarafında kaldığını söylemek, soyut bir yüzdeyi savunmaktan kolaydır.
Risk matrisi: hangi kalem hangi hücrede
Bütün kalemler için ikinci kaynak kurulmaz — kurulursa satın alma ekibi ikinci kaynakları yaşatmakla meşgul olur ve asıl işi yapamaz. Kalemleri iki eksende ayırmak, çabayı doğru yere yöneltir: kesintinin etkisi ve alternatif bulma kolaylığı.
| Kesintinin etkisi | Alternatifi bol (raf malı) | Alternatifi az (özel/muadilsiz) |
|---|---|---|
| DÜŞÜK — stoktan idare edilir, iş durmaz | İkinci kaynak kurulmaz. Hacmi tek yerde toplamak burada net kazançtır; alternatif zaten piyasada. | Stokla çözülür. Emniyet stoğu burada ikinci kaynak kurmaktan daha ucuz bir çözüm olabilir. |
| YÜKSEK — üretim/hizmet durur, ceza işler | Onaylı yedek yeter: ikinci tedarikçi belirlenir, fiyatı ve termini alınır, numunesi onaylanır — düzenli sipariş verilmez, yılda bir küçük canlı tutma siparişi yeterlidir. Maliyeti düşük, geçiş süresi kısadır. | 🔴 Gerçek ikinci kaynak kurulur. Bu hücre bu sayfanın hesabının yapılacağı tek hücredir; diğer üçünde cevap zaten bellidir. |
Matris bir mevzuat hükmü değil, çabayı önceliklendirmek için kullanılan bir karar çerçevesidir. Sağ alt hücreye düşen kalem sayısı sanıldığından az olabilir — önce listeyi çıkarın, sonra hesabı yalnız o kalemler için yapın.
İkinci kaynağın görünmeyen maliyetleri
Kurulum bedeli kolay tahmin edilir; yaşatma bedeli atlanabilir. İkinci kaynak bir defa kurulup rafa kaldırılan bir şey değildir — kullanılmadıkça körelir.
- Bölünen hacimde kaybedilen iskonto. Aynı toplam alım iki tedarikçiye bölününce ikisinde de kademe düşer. Bu büyük bir kalem olabilir ve faturada görünmediği için kolayca atlanır.
- İkinci kalite dosyası. Numune, test raporu, sertifika takibi ve denetim ikiye katlanır; her yıl yenilenir.
- Canlı tutma siparişi. Hiç sipariş verilmeyen bir ikinci kaynak, ihtiyaç anında “sizi tanımıyoruz” der. Yılda bir küçük siparişin bedeli, ikinci kaynağın abonelik ücretidir.
- İki farklı ürün. İki tedarikçinin malı birebir aynı değilse depoda, üretimde ve şartnamede iki ayrı kayıt doğar; muadil farkı bir kez yazılıp unutulmaz.
Buna karşılık ikinci kaynağın fiyat tarafında bir getirisi de vardır ve hesapta eksik kalabilir: gerçek bir alternatifin varlığı, birinci tedarikçinin fiyat artışını sınırlar. Bu getiri ölçülemediği için hesaplayıcıya konmadı — ama karar verirken net etkiyi lehte etkilediğini bilerek okuyun.
“İki kaynak” her zaman iki kaynak değildir
İki tedarikçinin aynı anda düşme olasılığını hesaplamanın kolay yolu ikisini çarpmaktır — %15 × %15 = %2,25. Bu çarpım yalnızca iki kaynağın birbirinden bağımsız olması hâlinde doğrudur ve satın almada her zaman sağlanmaz.
- İkisi de aynı üreticinin bayisi olabilir — kesinti üreticide olduğunda ikisi birden düşer.
- İkisi de aynı ülkeden, aynı limandan ithal ediyor olabilir; gümrük ya da navlun krizi ikisini birden vurur.
- İkisi de aynı hammaddeye bağlı olabilir; hammadde darlığında alternatif diye tuttuğunuz kaynak da yoktur.
- İkisi de aynı belgeye bağlı olabilir — ithalat izni ya da ruhsat askıya alındığında ikisi de veremez.
Bu yüzden hesaplayıcı iki kaynaklı olasılığı kendisi çarpmaz, size sorar. Yukarıdaki maddelerden biri bile geçerliyse, girdiğiniz “ikisinin birden düşme olasılığı” çarpımın verdiği sayıdan belirgin biçimde yüksek olmalıdır.
Dikkat: Aynı sebeple ikinci kaynağı seçerken farklı olduğu yeri arayın: farklı üretici, farklı ülke, farklı liman ya da farklı hammadde. “İkinci bir isim” bulmak risk azaltmaz; farklı bir yol bulmak azaltır.
İkinci kaynak yerine kullanılabilecek üç ucuz önlem
Hesap “değmez” dediğinde yapılacak şey riski görmezden gelmek değildir. Üç önlem, gerçek bir ikinci kaynağın maliyetinin çok altında kalır ve matrisin sağ alt hücresi dışındaki her yerde yeterlidir.
- Onaylı yedek (düzenli sipariş vermeden). İkinci tedarikçi belirlenir, numunesi onaylanır, güncel fiyat ve termini yazılı alınır; düzenli sipariş verilmez, yılda bir küçük canlı tutma siparişiyle ilişki sıcak tutulur. Maliyeti düşüktür ve geçiş süresini kısaltır.
- Hedefli emniyet stoğu. Bütün kalemlerde değil, yalnız matrisin sağ sütunundaki (alternatifi az) kalemlerde. Kesinti süresini değil etkisini düşürür.
- Sözleşmeye termin ve bildirim maddesi. Tedarikçinin stok tükenmesini önceden bildirme yükümlülüğü, kesinti süresini kısaltan en ucuz tedbirdir; bedeli bir cümledir.
Biz bunu nasıl yapıyoruz
AKSCO tarafında bu hesap ters yönden de çalışır: bir kalemi tek kaynaktan verebiliyorsak, teklifte bunu yazıyoruz — çünkü alıcının riski bizim de riskimizdir. Kritik kalemlerde sipariş öncesi yazılı stok ve termin teyidi alıyor, muadili kabul edilen kalemlerde ikinci bir kanalı önceden fiyatlıyoruz.
Talebinizde tek kaynağa bağlı bir kalem varsa teklif isterken belirtin; alternatifi olan ve olmayan kalemleri ayırıp ikisini ayrı termine bağlarız.
Sık Sorulan Sorular
Tek tedarikçiden almak yanlış mı?
Hayır. Hacmi tek yerde toplamak fiyat, işlem maliyeti ve ilişki tarafında ölçülebilir biçimde kazandırır. Yanlış olan, bu kazancın karşısına kesinti ihtimalinin bedelini koymamaktır. Karar kalem bazındadır: raf malı bir sarf malzemesinde tek kaynak savunulabilir bir tercih olabilir, muadili olmayan kritik bir parçada en fazla riski taşır — hesaplayıcı kalemin hangi tarafa düştüğünü sayıyla gösterir.
İkinci tedarikçi kurmak ne kadara mal olur?
İki kalemden oluşur ve ikincisi kolayca unutulur. Tek seferlik kurulum numune, test, denetim, sertifika ve evrak işidir. Yıllık yaşatma maliyeti ise bölünen hacimde kaybedilen iskonto, ikinci kalite dosyası, canlı tutma siparişi ve iki farklı ürünün depoda ayrı kayıt açmasıdır. Hesaplayıcı ikisini ayrı ayrı ister, çünkü kurulum bir kez, yaşatma her yıl ödenir.
İki tedarikçim varsa risk gerçekten yarıya iner mi?
Ancak ikisi birbirinden bağımsızsa. Aynı üreticinin iki bayisi, aynı limandan ithal eden iki firma ya da aynı hammaddeye bağlı iki üretici tek kaynaktır — sadece iki faturası vardır. İkinci kaynağın değeri isim sayısında değil, farklı olduğu yerdedir: farklı üretici, farklı ülke, farklı liman ya da farklı hammadde.
Kesinti olasılığını nereden bileceğim?
Ölçülmez, tahmin edilir — ama tahmin dayanaksız değildir. Geçen yıl kaç sevkiyat gecikti, tedarikçi kaç kez “stokta yok” dedi, üretim tek fabrikada mı, ithalat tek limandan mı geliyor, tedarikçinin mali durumu hakkında bir işaret var mı. Hesaplayıcının başabaş çıktısı bu belirsizliği yönetmek için vardır: kesin bir olasılık bulmak yerine, kararın döndüğü eşiği görüp kendi tahmininizin hangi tarafta kaldığına bakarsınız.
İkinci kaynak kurmaya değmiyorsa ne yapmalıyım?
Riski görmezden gelmek yerine üç ucuz önlemden birini alın: düzenli sipariş vermeden onaylanmış bir yedek tedarikçi tutmak, yalnız kritik kalemlerde hedefli emniyet stoğu, ve sözleşmeye tedarikçinin stok tükenmesini önceden bildirme yükümlülüğünü yazmak. Üçü de gerçek bir ikinci kaynağın maliyetinin çok altındadır.
Kaç kalem için ikinci kaynak kurmalıyım?
Muhtemelen sandığınızdan az. Risk matrisinin dört hücresinden yalnız biri — etkisi yüksek ve alternatifi az olan kalemler — gerçek bir ikinci kaynağı hak eder. Diğer üç hücrede cevap zaten bellidir: alternatifi bol ve etkisi düşükse hiçbir şey yapılmaz, alternatifi az ama etkisi düşükse stokla çözülür, etkisi yüksek ama alternatifi bolsa onaylı yedek yeter.
Kaynaklar
- Yöntem notu — bu sayfadaki hesaplayıcı hiçbir piyasa değeri içermez: alanlara girilen olasılık, süre, günlük bedel, birim fiyat ve oranlar firmadan firmaya, kalemden kaleme ve tarihten tarihe değişir. Alanlardaki ön değerler aracın boş açılmaması için seçilmiş örneklerdir, ölçüt değildir ve bir sektör ortalaması iddiası taşımaz
Kaynakları nasıl seçtiğimiz, sayıları nasıl doğruladığımız ve tarihlerin ne anlama geldiği yayın ilkelerimizde yazılı. Bir hata gördüyseniz info@aksco.com.tr adresine yazın; doğrulanan hatalar düzeltilir.
İlgili rehberler
Tedarikçi Konsolidasyonu
Madalyonun öbür yüzü: hacmi tek yerde toplamanın kazancı.
Devamını okuyunTedarikçi Değerlendirme Skor Kartı
İkinci kaynağı hangi kriterlerle seçeceğiniz.
Devamını okuyunYedek Parça Stok Seviyesi
İkinci kaynak yerine stokla çözülen durumun hesabı.
Devamını okuyunSatın Almada Muadil Ürün
İkinci kaynağın malı birebir aynı değilse ne yapılır.
Devamını okuyunİhtiyaç listenizi gönderin, teklifiniz 1 iş günü içinde hazır olsun.
Liste, fotoğraf veya Excel — nasıl kolaysa öyle gönderin. Standart kalemlerde teklifi aynı iş günü çıkarmayı hedefleriz. Özel üretim, ithalat veya 50+ kalemlik listelerde süre uzayabilir; ne kadar süreceğini talebi aldığımız gün yazılı olarak bildiririz.