İşyeri İlk Yardım Dolabı: Zorunlu İçerik Diye Bir Liste Var mı?

Dolap zorunlu mu? Hangi madde?

Zorunluluk birkaç düzenlemeden birlikte doğar. Genel işyerleri bakımından hiçbiri malzeme saymaz; hepsi bulundurma, erişilebilirlik ve işaretleme yükümlülüğü getirir. Dolap biçimi şart değildir — ekipmanın çalışma alanlarına kolay erişilir yerlerde bulunması şarttır.

Dikkat: Ek-1/60 “çalışma şartlarının gerektirdiği her yerde” diyor. Tek bir merkezi dolap, geniş bir tesiste bu şartı karşılamayabilir; denetimde erişim mesafesi sorulur.

İlk yardım işareti yeşil zemin üzerine beyaz sembollüdür (Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği, RG 11.09.2013, sayı 28762, Ek-2/3.4; yeşil alan işaretin en az %50’sini kaplar). Kırmızı; yasak, tehlike alarmı ve yangınla mücadele ekipmanı rengidir. Kırmızı ilk yardım levhası mevzuata uygun değildir.

Neden “zorunlu liste” diye bir şey yok?

Çünkü listeyi içeren düzenleme 12 yıl önce yürürlükten kalktı. 1974 tarihli İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü, işçi sayısına göre “1, 2, 3 ve 4 numaralı ilaç kutusu / çantası / dolabı” ayrımı yapıyor ve içeriklerini sayıyordu (md. 94–97). Bu Tüzük, 2014/6506 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 23 Temmuz 2014 (RG 29069) tarihinde tümüyle yürürlükten kaldırıldı.

Buna rağmen o listeler hâlâ “mevzuat gereği zorunlu” başlığıyla dolaşıyor. Aynı Tüzük’ten kalan “50 işçiden sonra ilk yardım odası, 100 işçiden sonra revir, 500 işçiden sonra ilk yardım istasyonu” eşikleri de aynı şekilde hükümsüzdür. Bir denetimde bu listeye dayanarak savunma yapılamaz; tersine, güncel mevzuatı takip etmediğinizi gösterir.

Peki dolapta ne bulunmalı?

Mevzuat listeyi saymadığı için doğru soru “zorunlu olan ne?” değil, “bizim risklerimiz için yeterli olan ne?” sorusudur. Aşağıdaki liste, Marmara Üniversitesi İSG Koordinasyon Birimi’nin yayımladığı ilk yardım çantası listesi esas alınarak hazırlanmış bir başlangıç listesidir; adetler bizimdir, hukuken bağlayıcı değildir ve işyeri hekiminizin onayıyla kesinleşir.

Bu tablo planlama içindir; bağlayıcı olan kendi risk değerlendirmenizdir. Sektöre göre eklenmesi gerekenler ayrıca değerlendirilir: kimyasal kullanılan işyerinde göz duşu / göz yıkama solüsyonu, yüksekte çalışmada boyunluk ve sedye, gıda üretiminde mavi renkli, metal dedektörle görünür yara bandı, elektrik işlerinde yanık örtüsü ve OED erişimi. Adetler tesis büyüklüğü ve vardiya sayısıyla ölçeklenir.

Listenin kendisi kadar önemli olan üç işletme kuralı vardır ve denetimde asıl bunlar sorulur:

1. Son kullanma tarihi takibi. Steril ürünlerin tarihi geçmişse dolap dolu olsa da yeterli sayılmaz. Dolabın içine tarih çizelgesi asın ve periyodik kontrolü kayda bağlayın.
2. Kullanılan malzemenin yerine konması. En sık tespit edilen eksiklik budur: dolap bir kez kullanılır, kimse tamamlamaz.
3. Erişim mesafesi. “Kolay erişilebilir” tek bir noktayı değil, her çalışma alanını kapsar. Katlı veya geniş tesiste birden fazla nokta gerekir.

İlk yardım dolabında ilaç bulundurulur mu?

Önermiyoruz. Mevzuatta ilk yardım dolabı için bir ilaç listesi yoktur; İlkyardım Yönetmeliği ilaç bulundurma ya da verme konusunda hüküm içermez; maddelerinde “ilaç” kelimesi geçmez. Yönetmelik md. 4 ilkyardımcıyı “verilen eğitim çerçevesinde uygulamalar yapabilen” belgeli kişi olarak tanımlar — ilkyardımcının yapabilecekleri aldığı eğitimle sınırlıdır.

Eski metin ilkyardımı açıkça “ilaçsız uygulamalar” diye tanımlıyordu; bu ifade 27.08.2020 tarihli (RG 31226) değişiklikle tanımdan çıktı, ama pek çok kaynak hâlâ eski tanımı aktarıyor. Bizim önerimiz yine de aynı: ağrı kesici, ateş düşürücü, antibiyotik ve reçeteli ilaçları ilk yardım dolabına koymayın — bir ilacın kime ve hangi dozda verileceği tıbbi bir karardır. İşyeri hekimi bulunan işletmelerde ilaç, hekim sorumluluğundaki sağlık biriminin konusudur; “ilk yardım dolabı”nın değil.

Kaç ilkyardımcı bulundurmak zorundayım?

Bu, dolaptan farklı olarak sayısal ve net bir yükümlülüktür. İlkyardım Yönetmeliği md. 19:

* Yönetmelik kesirli sonuç için bir yuvarlama kuralı yazmaz; biz ihtiyatlı olanı, yukarı yuvarlamayı esas alıyoruz (25 ÷ 20 = 1,25 → 2). “Kadar” ifadesi kullanılan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıflarda eşik aşıldığı anda bir ilkyardımcı daha gerekir (16 çalışan → 2). Bu oranları acil durum destek elemanı oranlarıyla karıştırmayın: İşyerlerinde Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11’deki 50 / 40 / 30 oranları arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele içindir, ilkyardım için değil. İki yükümlülük ayrı ayrı yerine getirilir.

Belge, eğitim ve güncelleme

• İlkyardımcı belgesi 3 yıl geçerlidir.
• Güncelleme eğitiminin zamanlaması 27 Aralık 2025’te değişti. Eskiden belge süresi bittikten sonraki 3 ay içinde alınıyordu; 27.12.2025 tarihli ve 33120 sayılı değişiklikle (md. 23/1-a) artık süre bitmeden önceki 3 ay içinde alınmaktadır. Piyasadaki içeriklerin büyük kısmı hâlâ eski kuralı yazıyor — takvimi ona göre kurarsanız belgeniz boşta kalır.
• Eğitim yalnızca Sağlık Bakanlığı’nca yetkilendirilmiş ilkyardım eğitim merkezlerinden alınabilir; OSGB’nin verdiği İSG eğitimi bunun yerine geçmez.
• Temel ilkyardım eğitimi 16 saattir (uygulamada iki gün); güncelleme eğitimi bunun yarısı kadardır. Aralık 2025 değişikliğiyle müfredata OED (otomatik eksternal defibrilatör) kullanımı eklenmiştir.

İlk yardım odası ne zaman gerekir?

Yürürlükteki mevzuatta sayısal bir çalışan eşiği yoktur. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1/58 ölçütü niteliksel koyar: “İşyerinin büyüklüğü, yapılan işin niteliği ve kaza riskine göre, işyerinde bir ya da daha fazla ilk yardım ve acil müdahale odası bulunması sağlanır.”

Aynı formül Maden İşyerlerinde İSG Yönetmeliği (Ek-1) ve Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği (Ek-4/A) için de tekrarlanır; hiçbirinde çalışan eşiği yoktur. Sayısal ölçü koyan tek hüküm İSGB içindir: İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 10, işyerinde kurulan birimde en az 12 m² ilk yardım ve acil müdahale odası ister — bu da çalışan sayısına değil, hizmetin nasıl yürütüldüğüne bağlıdır. Dolayısıyla “50 çalışandan sonra oda zorunlu” ifadesi — dolap listesi gibi — mülga Tüzük’ten kalmadır. Karar, risk değerlendirmesiyle gerekçelendirilir: kaza olasılığı yüksek, ambulans erişim süresi uzun veya vardiyalı ve kalabalık bir tesiste oda beklenir.

Araç ilk yardım çantası — bu ayrı bir yükümlülük

İki konu sürekli karıştırılıyor. Araç çantası, işyeri dolabının aksine mevzuatla kalem kalem sayılmıştır.

Filonuz varsa iki yükümlülüğü de ayrı ayrı karşılamanız gerekir; biri diğerinin yerine geçmez. Araç tarafı için filo araç ekipman listesi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Ürün tarafında da bir yanlış bilgi dolaşıyor: piyasada “TSE zorunlu”, “DIN 13157 zorunlu” gibi ifadeler görülür. Türk mevzuatı ne işyeri dolabı ne de araç çantası için DIN normuna uygunluğu zorunlu kılar. DIN 13157 (işyeri) ve DIN 13164 (araç) Alman ulusal standartlarıdır; Türkiye’de gönüllü kalite referansı olarak kullanılırlar. Bunları bir kalite ölçütü olarak istemek makuldür — “yasal zorunluluk” diye sunmak değildir.

Denetimde neye bakılır?

• Dolap var mı, kolay erişilebilir mi, her çalışma alanını kapsıyor mu?
• Yeşil zeminli ilk yardım işaretiyle işaretlenmiş mi?
• Acil servis adres ve telefon numaraları görünür yerde mi?
• İçerik risk değerlendirmesiyle ilişkilendirilmiş mi — kimyasal riski olan yerde göz duşu var mı?
• Malzemelerin son kullanma tarihleri geçerli mi, kontrol kaydı tutuluyor mu?
• Kullanılan malzeme yerine konmuş mu?
• Tehlike sınıfına göre yeterli sayıda belgeli ilkyardımcı var mı?
• İlkyardımcı belgeleri geçerli mi, güncelleme takvimi kurulmuş mu?
• Acil durum planı krokisinde ilkyardım malzemelerinin yeri gösterilmiş mi?

Ceza yapısı hakkında sık yapılan bir hata daha var: ilk yardım eksikliğinde ceza çalışan başına değildir. 6331 md. 26/1-(d) ve (n), “uyulmayan her bir yükümlülük / her hüküm için” ve aykırılık devam ettiği sürece her ay yeniden uygulanır. Çalışan başına hesaplanan cezalar eğitim (md. 17) ve sağlık gözetimi (md. 15) gibi başka ihlallere aittir. Güncel tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla arttığı için burada rakam vermiyoruz; ÇSGB’nin yıllık idari para cezası tablosuna bakın.

İlk yardım dolabı içeriğini kendi risklerinize göre listelemek isterseniz kalem listesini gönderin; marka bağımsız teknik özelliklerle karşılığını çıkarıp fiyatlandıralım. Bayiden stok ve teslim süresi yazılı teyidi almadan fiyat vermiyoruz.

Sık Sorulan Sorular